Filosofie · Klas 5 VWO · Wijsgerige Antropologie · 1.º Período

De Mens als Sociaal Wezen

Leerlingen bestuderen hoe de menselijke identiteit wordt gevormd door de samenleving en de Ander. Concepten van Sartre en De Beauvoir komen hierbij aan bod.

Kort samengevat:De mens is geen eiland; onze identiteit wordt gevormd in interactie met anderen en de maatschappij. In dit onderwerp onderzoeken we de existentiële vrijheid van Jean-Paul Sartre ('de mens is veroordeeld tot vrijheid') en de kritische blik van Simone de Beauvoir op hoe genderrollen sociaal geconstrueerd zijn. We kijken naar het concept van de 'Ander' en hoe de blik van de ander ons tot object kan maken.

• SLO Kerndoelen en Eindtermen
• Domein B: Wijsgerige antropologie
• Domein A: Vaardigheden (A2)

Over dit onderwerp

De mens is geen eiland; onze identiteit wordt gevormd in interactie met anderen en de maatschappij. In dit onderwerp onderzoeken we de existentiële vrijheid van Jean-Paul Sartre ('de mens is veroordeeld tot vrijheid') en de kritische blik van Simone de Beauvoir op hoe genderrollen sociaal geconstrueerd zijn. We kijken naar het concept van de 'Ander' en hoe de blik van de ander ons tot object kan maken.

Dit thema sluit aan bij de SLO-doelen rondom sociale vorming en persoonsvorming. In de huidige Nederlandse multiculturele samenleving is het essentieel dat leerlingen reflecteren op hoe zij zichzelf zien versus hoe de buitenwereld hen labelt. Door middel van actieve werkvormen zoals rollenspellen over authenticiteit en groepsdiscussies over maatschappelijke druk, leren leerlingen de abstracte begrippen van het existentialisme toe te passen op hun eigen leven en de wereld om hen heen.

Kernvragen

1. Hoe vormt de samenleving onze identiteit?
2. Wat betekent het om authentiek te zijn?
3. Bestaat er een universele menselijke natuur?

Pas op voor deze misvattingen

Veelvoorkomende misvatting

Existentialisme betekent dat je maar kunt doen wat je wilt zonder gevolgen.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Sartre stelt juist dat radicale vrijheid gepaard gaat met radicale verantwoordelijkheid. Door leerlingen scenario's te laten uitwerken, ontdekken ze dat 'kiezen voor jezelf' bij Sartre ook een keuze voor de hele mensheid inhoudt.

Veelvoorkomende misvatting

De Beauvoir vindt dat vrouwen zich als mannen moeten gedragen.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Haar punt is dat 'vrouwelijkheid' een cultureel construct is en dat vrouwen de vrijheid moeten hebben hun eigen essentie te bepalen. Peer-discussie over moderne genderrollen helpt dit onderscheid tussen biologie en cultuur te verduidelijken.

Ideeën voor actief leren

Rollenspel

De Kelner van Sartre

Leerlingen spelen situaties na waarin mensen 'te goeder trouw' of 'te kwader trouw' handelen door zich volledig te identificeren met hun sociale rol (zoals de kelner die alleen maar kelner is). De klas analyseert wanneer iemand zijn radicale vrijheid ontkent.

40 min·Kleine groepjes

Gallery Walk

De Constructie van de Ander

Hang afbeeldingen en quotes op over identiteit, gender en culturele stereotypen. Leerlingen lopen rond en noteren hoe deze beelden de 'essentie' van een persoon proberen vast te leggen, refererend aan De Beauvoir.

30 min·Individueel

Denken-Delen-Uitwisselen

Wat is authenticiteit?

Leerlingen denken na over een moment waarop ze zich niet authentiek voelden door sociale druk. Ze bespreken in paren of een 'echt zelf' überhaupt bestaat of dat we onszelf constant moeten scheppen.

20 min·Duo's

Veelgestelde vragen

Wat bedoelt Sartre met 'existentie gaat vooraf aan essentie'?

Voor mensen is er geen vooraf bepaald plan of doel (geen blauwdruk). We worden eerst in de wereld geworpen en moeten daarna pas door onze keuzes bepalen wie we zijn.

Hoe koppel ik De Beauvoir aan de huidige maatschappij?

Gebruik actuele voorbeelden van marketing, sociale media of loonkloven. Haar analyse van de vrouw als 'de Ander' is nog steeds een krachtig instrument om machtsverhoudingen in de samenleving te duiden.

Waarom werkt een Gallery Walk goed bij dit onderwerp?

Omdat identiteit visueel en sociaal is. Door beelden van 'de ander' fysiek in de ruimte te plaatsen, ervaren leerlingen letterlijk hoe het is om geconfronteerd te worden met labels en verwachtingen, wat de theorie van de 'blik' tastbaar maakt.

Is authenticiteit niet een te vaag begrip?

In de filosofie is het juist heel scherp gedefinieerd als het erkennen van je eigen vrijheid. Door leerlingen voorbeelden van 'kwade trouw' te laten zoeken, wordt het begrip heel concreet.