Socratisch gesprek
Diepgaande discussie in binnen- en buitenkringen
In een oogopslag
Duur
30–60 min
Groepsgrootte
12–35 leerlingen
Inrichting van de ruimte
Stoelen opgesteld in twee concentrische cirkels
Materialen
- Discussievraag of prikkelende stelling (geprojecteerd)
- Observatieformulier voor de buitenkring
Taxonomie van Bloom
Sociaal-emotionele competenties
Wat is Socratisch gesprek?
Het Socratisch Seminar is een formele, door leerlingen geleide discussie over een specifieke tekst. Deelnemers gebruiken open vragen om een dieper begrip van complexe ideeën te krijgen. Deze methode werkt omdat de cognitieve belasting verschuift van de docent naar de leerlingen, wat kritisch denken, gezamenlijk onderzoek en argumentatie op basis van bewijs stimuleert vanuit een sociaal-constructivistische visie. In tegenstelling tot een debat, waarbij het gaat om winnen, is het seminar een collectieve zoektocht naar betekenis. Leerlingen moeten actief luisteren en voortbouwen op de inbreng van hun klasgenoten. Deze methodiek benut de 'zone van naaste ontwikkeling' door leerlingen hun redeneringen te laten verwoorden terwijl ze worden uitgedaagd door de diverse perspectieven in de groep. Onderzoek toont aan dat deze dialogische aanpak de leesvaardigheid en het metacognitief bewustzijn aanzienlijk verbetert. Door van leerlingen te vragen om voor elke bewering tekstbewijs aan te voeren, versterkt het seminar de geletterdheid en ontwikkelt het tegelijkertijd sociaal-emotionele competenties zoals empathie en respectvolle dialoog. Het verandert het klaslokaal in een onderzoeksgemeenschap waar jij als docent optreedt als een stille facilitator in plaats van de primaire bron van kennis, waardoor de stem van de leerling centraal blijft staan.
Ideaal voor
Wanneer gebruik je het?
Leeftijdsgroepen
Geschikte vakken
Hoe voer je een Socratisch gesprek uit?
Selecteer een rijke tekst
Kies een complexe, gelaagde of ambigue tekst die uitnodigt tot meerdere interpretaties en die vraagt om nauwkeurig lezen.
Bereid open vragen voor
Ontwikkel een 'openingsvraag' waar geen eenduidig goed antwoord op bestaat en waarbij leerlingen de tekst moeten gebruiken om te reageren.
Richt het lokaal in
Zet de stoelen in een cirkel zodat alle deelnemers oogcontact hebben; gebruik bij grote klassen een 'Fishbowl'-opstelling met een binnen- en buitencirkel.
Stel grondregels vast
Bespreek de omgangsvormen, zoals 'richt je tot de groep, niet tot de docent', 'verwijs naar de tekst' en 'luister zonder te onderbreken'.
Begeleid de dialoog
Start de discussie met de openingsvraag en blijf zelf stil. Grijp alleen in als het gesprek stilvalt of als de regels worden overtreden.
Houd een nabespreking
Sluit de sessie af door leerlingen te laten reflecteren op hoe goed de groep zich aan de regels hield en welke nieuwe inzichten ze hebben opgedaan.
Wetenschappelijke onderbouwing
Davies, M., & Meissel, K.
2016 · The Journal of Educational Research, 109(1), 83-93
De studie toonde aan dat Socratische seminars de betrokkenheid van leerlingen verhoogden en hogere orde denkvaardigheden ontwikkelden, zelfs binnen een vol curriculum met een hoge toetsdruk.
Mangrum, J. R.
2010 · Journal of Adolescent & Adult Literacy, 54(1), 40-47
Het onderzoek toont aan dat Socratische seminars het vermogen van leerlingen verbeteren om complexe teksten te interpreteren en hun communicatieve vaardigheden versterken door middel van gezamenlijke dialoog.
Onderwerpen die goed passen bij Socratisch gesprek
Bekijk curriculumonderwerpen waarbij Socratisch gesprek een aanbevolen actieve leerstrategie is.
Grenzen en Identiteit
Klas 3 VWO · De Wereld in Beweging: Ruimte, Macht en Milieu
Moderne Kunst en Vernieuwing
Groep 6 · De Wereld in Beeld: Creatieve Ontdekkingsreis
De Kunstcriticus
Groep 7 · De Verbeeldingskracht van Groep 7
De Kunst van het Bekritiseren
Groep 8 · Blikopener: Creatieve Expressie en Kunstbeschouwing
Propaganda en Beeldmanipulatie
Klas 2 VWO · Beeldende Kracht: Concept en Creatie
Kijken naar Kunst
Klas 3 VWO · Beeldende Reflectie en Creatie: De Kracht van het Beeld
Biotechnologie en Ethiek
Klas 2 VWO · De Levende Wereld: Van Cel tot Ecosysteem
Biotechnologie en Ethiek
Klas 3 VWO · Biologie: De Complexiteit van het Leven
Biotechnologie en Ethiek
Klas 4 VWO · Biologie: De Samenhang van het Leven
Veelgestelde vragen
Wat is het hoofddoel van een Socratisch Seminar?
Hoe kan ik een Socratisch Seminar effectief beoordelen?
Wat zijn de voordelen van een Socratisch Seminar voor leerlingen?
Hoe ga ik om met stille of verlegen leerlingen tijdens de discussie?
Wat is het verschil tussen een Socratisch Seminar en een debat?
Genereer een Missie met Socratisch gesprek
Gebruik Flip Education om een volledig Socratisch gesprek lesplan te maken, afgestemd op jullie curriculum en klaar voor gebruik in de klas.