Het Congres van Wenen en Restauratie

Actief leren werkt bij dit onderwerp omdat leerlingen de abstracte principes van macht, grenzen en ideologieën door eigen ervaring moeten begrijpen. Door simulatie, debat en analyse in plaats van alleen tekst te lezen, zie je hoe leerlingen de spanning tussen oude en nieuwe ideeën echt ervaren en begrijpen.

• Klas 6 VWO
• Perspectieven op de Wereldgeschiedenis: Van Verlichting tot Heden
• 4 activiteiten
• 30 min–50 min

Leerdoelen

1. Vergelijk de politieke en territoriale doelstellingen van de grootmachten op het Congres van Wenen met de liberale en nationalistische idealen van de Franse Revolutie.
2. Analyseer de directe en indirecte gevolgen van de restauratiepolitiek, zoals de Heilige Alliantie en de Carlsbadse Besluiten, voor de ontwikkeling van nationalistische en liberale bewegingen in Europa.
3. Beoordeel de mate waarin het Congres van Wenen slaagde in het creëren van een stabiel en duurzaam machtsevenwicht in Europa, rekening houdend met de opkomende politieke stromingen.
4. Leg uit hoe de principes van legitimiteit en compensatie werden toegepast bij de hertekening van de Europese kaart na Napoleon.

Kant-en-klare Activiteiten

Rollenspel

⏱ 50 min·Kleine groepjes

Rollenspel: Congres van Wenen simulatie

Verdeel de klas in delegaties van Oostenrijk, Rusland, Pruisen en Groot-Brittannië. Elke groep bereidt standpunten voor over grenzen en restauratie. Na onderhandelingen stemmen ze over een 'traktaat' en presenteren de uitkomsten.

Voorbereiding & details

Vergelijk de doelen van het Congres van Wenen met de idealen van de Franse Revolutie.

Facilitatietip: Zorg bij het rollenspel dat elke delegatie een duidelijke, haalbare onderhandelingstaak krijgt om frustratie te voorkomen.

Setup: Open ruimte of herschikte tafels voor het naspelen van het scenario

Materials: Rolkaarten met achtergrondinformatie en doelen, Briefing van het scenario

• Toepassen
• Analyseren
• Evalueren
• Sociaal Bewustzijn
• Zelfbewustzijn

Concept Mapping

⏱ 30 min·Duo's

Vergelijkingsmatrix: Wenen vs Franse Revolutie

Leerlingen vullen een tabel met doelen, methoden en uitkomsten van beide gebeurtenissen. Ze bespreken in paren overeenkomsten en tegenstellingen. Sluit af met een klassenstemming over succesfactoren.

Voorbereiding & details

Analyseer de impact van de restauratiepolitiek op nationalistische en liberale bewegingen.

Facilitatietip: Geef bij de vergelijkingsmatrix leerlingen tijd om eerst alleen te noteren voor ze in tweetallen of groepjes verder werken.

Setup: Tafels met grote vellen papier, of ruimte op de muur

Materials: Kaartjes met begrippen of post-its, Groot papier, Stiften, Voorbeeld van een concept map

• Begrijpen
• Analyseren
• Creëren
• Zelfbewustzijn
• Zelfmanagement

Formeel debat

⏱ 40 min·Hele klas

Formeel debat: Effectiviteit van de restauratie

Verdeel in voor- en tegenstanders van het Congres. Geef feitenkaarten met argumenten. Elke kant presenteert 3 minuten, gevolgd door kruisvragen en een publieksjury.

Voorbereiding & details

Beoordeel de effectiviteit van het Congres van Wenen in het creëren van langdurige vrede.

Facilitatietip: Stel tijdens het debat een timer in voor elk spreektijd om de betrokkenheid te verhogen.

Setup: Twee teams tegenover elkaar, met zitplaatsen voor het publiek

Materials: Kaart met de debatstelling, Research-briefing voor elk team, Beoordelingsformulier (rubric) voor het publiek, Timer

• Analyseren
• Evalueren
• Creëren
• Zelfmanagement
• Besluitvorming

Tijdlijn-uitdaging

⏱ 35 min·Kleine groepjes

Tijdlijn-uitdaging: Gevolgen van Wenen

In kleine groepen construeren leerlingen een interactieve timeline met kaarten en kaartjes over revoluties tot 1848. Ze markeren oorzaken en effecten van restauratiepolitiek.

Voorbereiding & details

Vergelijk de doelen van het Congres van Wenen met de idealen van de Franse Revolutie.

Facilitatietip: Laat bij de timeline leerlingen fysiek kaartjes verplaatsen op een groot vel papier om de dynamiek van grenzen te visualiseren.

Setup: Een lange muur of vloerruimte voor de tijdlijn

Materials: Gebeurteniskaarten met data en beschrijvingen, Basis voor de tijdlijn (tape of lang papier), Verbindingspijlen of touw, Discussiekaarten met stellingen

• Onthouden
• Begrijpen
• Analyseren
• Zelfmanagement
• Relatievaardigheden

Dit onderwerp onderwijzen

Begin met het benadrukken dat het Congres van Wenen geen statisch evenement was, maar een proces vol compromissen en conflicten. Vermijd de valkuil om het als een saai diplomatiek overleg te presenteren door de persoonlijke achtergronden van leiders zoals Metternich of Talleyrand te belichten. Onderzoek toont aan dat leerlingen beter leren als ze zich kunnen identificeren met de motieven van deelnemers.

Wat je kunt verwachten

Succesvolle leerlingen tonen aan dat ze de balans tussen stabiliteit en onderdrukking van verandering kunnen analyseren. Ze gebruiken historische voorbeelden om te verklaren waarom het Congres niet slaagde in eeuwige vrede, en kunnen de gevolgen voor Europa in eigen woorden uitleggen.

Pas op voor deze misvattingen

Veelvoorkomende misvatting

Tijdens het rollenspel denken leerlingen dat het Congres eeuwige vrede bracht.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Gebruik de debatten na afloop van het rollenspel om leerlingen te laten reflecteren op de beperkte duur van de stabiliteit door te vragen naar welke spanningen zij zelf hebben ervaren tijdens de onderhandelingen.

Veelvoorkomende misvatting

Tijdens de vergelijkingsmatrix veronderstellen leerlingen dat de oude orde volledig werd hersteld.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Laat leerlingen in de matrix specifiek zoeken naar aanpassingen zoals de vorming van het Koninkrijk der Nederlanden of de Duitse Bond, en bespreek in de nabespreking waarom deze compromissen nodig waren.

Veelvoorkomende misvatting

Tijdens de timeline activiteit denken leerlingen dat nationalisme door het Congres werd uitgeroeid.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Gebruik de timeline om te laten zien hoe nationalisme juist groeide als reactie op de onderdrukking, en laat leerlingen patronen opsporen in de data die ze zelf hebben samengesteld.

Toetsideeën

Discussievraag

Na het rollenspel organiseer je een klassengesprek met de vraag: 'Welke compromissen vonden jullie het moeilijkst te accepteren, en waarom?' Laat leerlingen verwijzen naar de principes van legitimiteit en compensatie uit de tekst.

Uitgangskaart

Tijdens de vergelijkingsmatrix geef je leerlingen een kaartje met twee stellingen: 1. 'Het Congres herstelde de oude orde volledig.' 2. 'Nationalisme en liberalisme waren na het Congres definitief onderdrukt.' Vraag hen om per stelling één argument te formuleren.

Snelle Controle

Na de timeline activiteit stel je drie korte vragen: 'Noem twee principes die bij het Congres werden toegepast en leg uit waarom.' 'Welke twee staten ontstonden als gevolg van het Congres?' 'Welke twee stromingen werden door de restauratiepolitiek tegengewerkt?' Beoordeel de antwoorden op correctheid en toepassing.

Uitbreidingen & ondersteuning

• Challenge: Laat leerlingen een alternatieve oplossing voor het Congres bedenken die nationalisme en liberalisme beter had kunnen accommoderen.
• Scaffolding: Geef leerlingen bij de vergelijkingsmatrix een lijst met kernbegrippen uit beide periodes die ze moeten koppelen.
• Deeper: Laat leerlingen onderzoeken hoe de resoluties van Wenen doorwerkten in de koloniale politiek of handelspolitiek van de 19e eeuw.

Kernbegrippen

Congres van Wenen	Een internationale conferentie van 1814-1815 waarbij Europese mogendheden de politieke kaart van Europa hertekenden na de val van Napoleon. Het doel was machtsevenwicht en herstel van de oude orde.
Restauratie	De periode na Napoleon waarin geprobeerd werd de politieke en sociale orde van vóór de Franse Revolutie te herstellen, inclusief de terugkeer van monarchieën en het onderdrukken van revolutionaire ideeën.
Machtsevenwicht	Een politiek principe waarbij de macht van verschillende staten zo wordt verdeeld dat geen enkele staat te dominant wordt, om zo oorlogen te voorkomen. Dit was een centraal doel van het Congres van Wenen.
Legitimiteit	Het principe dat de legitieme, vaak voorheen regerende, vorstenhuizen weer op de troon moesten worden hersteld. Dit werd toegepast om de stabiliteit te waarborgen na de Napoleontische periode.
Heilige Alliantie	Een bondgenootschap tussen de conservatieve monarchieën van Rusland, Oostenrijk en Pruisen, opgericht in 1815. Het doel was het handhaven van de vrede en de bestaande orde, en het onderdrukken van revolutionaire bewegingen.