Concept Mapping

Maak visuele schema's van verbanden tussen begrippen

20–40 min10–35 leerlingenTafels met grote vellen papier, of ruimte op de muur

In een oogopslag

Duur

20–40 min

Groepsgrootte

10–35 leerlingen

Inrichting van de ruimte

Tafels met grote vellen papier, of ruimte op de muur

Materialen

Kaartjes met begrippen of post-its
Groot papier
Stiften
Voorbeeld van een concept map

Taxonomie van Bloom

BegrijpenAnalyserenCreëren

Sociaal-emotionele competenties

ZelfbewustzijnZelfmanagement

Wat is Concept Mapping?

Concept mapping is een visuele pedagogische strategie waarbij leerlingen hun mentale modellen expliciet maken door gerelateerde concepten te verbinden met gelabelde, gerichte pijlen. Het werkt omdat het betekenisvol leren faciliteert – het proces waarbij nieuwe informatie wordt verankerd in bestaande cognitieve structuren – in plaats van stampwerk. Door de relaties tussen ideeën expliciet te definiëren met verbindingswoorden, worden leerlingen uitgedaagd tot synthese en organisatie van kennis op hoog niveau. Deze methodiek dient zowel als krachtig formatief toetsinstrument als een metacognitieve oefening, waardoor je misvattingen en hiaten in het begrip direct kunt opsporen. Meer dan simpel brainstormen dwingt concept mapping een hiërarchische structuur af die weerspiegelt hoe de hersenen complexe informatie opslaan. Onderzoek wijst uit dat het construeren van deze mappen de retentie op lange termijn en de transfer van kennis tussen verschillende disciplines verbetert. Het is bijzonder effectief in de bètawetenschappen en sociale wetenschappen, waar systeemdenken en oorzaak-gevolgrelaties centraal staan. Uiteindelijk verandert concept mapping passieve leerlingen in actieve architecten van hun eigen kennis, omdat ze de logica achter elke verbinding moeten verantwoorden.

Ideaal voor

Begrijp oorzaak-gevolgketensVerbind thema's door verschillende tijdperken heenVoorbereiding op het schrijven van essaysIdentificeer hiaten in kennis

Wanneer gebruik je het?

Leeftijdsgroepen

Groep 3–4 –Groep 5–8 ✓Klas 1–3 ★Klas 4–6 ★

Geschikte vakken

Wiskunde ✓Nederlands ★Natuur en Techniek ★Geschiedenis ★Sociaal-emotioneel leren ✓Beeldende Vorming ✓

Hoe voer je een Concept Mapping uit?

Definieer de focusvraag

Stel een specifiek probleem of kennisgebied vast dat de leerlingen in kaart moeten brengen, zoals: 'Hoe beïnvloedt de waterkringloop het lokale weer?'

Maak een 'parkeerplaats'

Geef leerlingen een lijst van 10 tot 20 kernbegrippen en termen die te maken hebben met de focusvraag, of laat ze deze zelf brainstormen.

Breng hiërarchie aan

Instrueer leerlingen om de meest algemene en overkoepelende concepten bovenaan de kaart te plaatsen en de meest specifieke onderaan.

Verbind concepten met koppelwoorden

Trek lijnen tussen concepten en laat leerlingen een werkwoord of korte frase (bijv. 'leidt tot', 'bestaat uit', 'vereist') op de lijn schrijven om een stelling te vormen.

Identificeer dwarsverbanden

Daag leerlingen uit om verbindingen te vinden en te benoemen tussen concepten in verschillende delen van de kaart om complexe onderlinge relaties aan te tonen.

Beoordeel en verfijn

Laat leerlingen hun kaarten aan elkaar presenteren voor feedback, waarbij ze controleren op logische samenhang en onjuiste stellingen corrigeren.

Wetenschappelijke onderbouwing

Novak, J. D., Cañas, A. J.

2008 · Florida Institute for Human and Machine Cognition, Technical Report IHMC CmapTools 2006-01 Rev 01-2008

Concept maps faciliteren betekenisvol leren door nieuwe concepten te integreren in bestaande cognitieve kaders via hiërarchische ordening en dwarsverbanden.

Nesbit, J. C., Adesope, O. O.

2006 · Review of Educational Research, 76(3), 413–448

Een meta-analyse van 55 studies toonde aan dat concept mapping effectiever is voor kennisretentie dan het lezen van tekst, het bijwonen van colleges of deelname aan klasdiscussies.

Schroeder, N. L., Nesbit, J. C., Anguiano, C. J., Adesope, O. O.

2018 · Educational Psychology Review, 30(2), 431–455

De studie bevestigde dat zowel het bestuderen van door experts gemaakte kaarten als het zelf construeren van kaarten de leerresultaten van leerlingen op verschillende onderwijsniveaus aanzienlijk verbetert.

Onderwerpen die goed passen bij Concept Mapping

Bekijk curriculumonderwerpen waarbij Concept Mapping een aanbevolen actieve leerstrategie is.

De taal van de kaart

Groep 5 · Ontdekkingsreis door Nederland: Ruimte en Samenleving

Inzoomen en uitzoomen

Groep 5 · Ontdekkingsreis door Nederland: Ruimte en Samenleving

Mijn eigen buurt in kaart

Groep 5 · Ontdekkingsreis door Nederland: Ruimte en Samenleving

Dijken, duinen en gemalen

Groep 5 · Ontdekkingsreis door Nederland: Ruimte en Samenleving