Geschiedenis · Groep 7 · De Eerste Wereldoorlog en het Interbellum · Periode 4

Nederland Neutraal in de Grote Oorlog

Leerlingen onderzoeken de Nederlandse neutraliteitspolitiek tijdens de Eerste Wereldoorlog en de gevolgen daarvan voor de samenleving.

• SLO Kerndoelen en Eindtermen
• SLO: Basisonderwijs - Oriëntatie op jezelf en de wereld (tijd)
• SLO: Basisonderwijs - Ruimte

Over dit onderwerp

Na de 'roaring twenties' volgde in 1929 de grote beurskrach, die leidde tot een wereldwijde economische crisis. Nederland werd hard getroffen: fabrieken sloten en de werkloosheid liep op tot recordhoogte. In deze module leren leerlingen over de 'steun', de werkverschaffingsprojecten en het dagelijks leven in armoede. Dit sluit aan bij de SLO kerndoelen over mens en samenleving en het begrijpen van economische kringlopen.

Leerlingen ontdekken hoe een crisis in Amerika gevolgen had voor een arbeider in Enschede of een boer in Groningen. Ze leren over de rol van de regering-Colijn en de opkomst van politieke onrust. Dit thema leent zich voor actieve werkvormen waarbij leerlingen een gezinsbudget moeten beheren met minimale middelen, waardoor de ernst van de crisisjaren invoelbaar wordt.

Kernvragen

1. Analyseer de uitdagingen van het handhaven van neutraliteit tijdens een wereldoorlog.
2. Verklaar de invloed van de oorlog op de Nederlandse economie en het dagelijks leven.
3. Vergelijk de ervaringen van Nederland met die van direct betrokken landen.

Leerdoelen

• Analyseer de belangrijkste redenen voor de Nederlandse neutraliteit tijdens de Eerste Wereldoorlog.
• Verklaar de economische gevolgen van de oorlog voor Nederland, zoals tekorten en prijsstijgingen.
• Beschrijf de impact van de oorlog op het dagelijks leven van Nederlandse burgers, zoals rantsoenering en angst.
• Vergelijk de uitdagingen van neutraliteit in Nederland met de situatie in direct oorlogvoerende landen.

Voordat je begint

Nederland in de 19e Eeuw

Waarom: Leerlingen hebben basiskennis nodig over de politieke situatie en de maatschappelijke structuren in Nederland voorafgaand aan de Eerste Wereldoorlog.

De Industriële Revolutie

Waarom: Begrip van de industriële ontwikkelingen helpt leerlingen de economische gevolgen van de oorlog, zoals tekorten aan grondstoffen, beter te plaatsen.

Kernbegrippen

Neutraliteitspolitiek	Het beleid van een land om zich niet te mengen in conflicten tussen andere landen, zoals Nederland deed tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Oorlogseconomie	De manier waarop de economie van een land wordt ingericht om de oorlogsinspanning te ondersteunen, wat in Nederland leidde tot tekorten en hamsteren.
Rantsoenering	Het beperken van de verkoop van bepaalde goederen om ervoor te zorgen dat er genoeg is voor iedereen, wat in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog werd ingevoerd voor voedsel en brandstof.
Grensbelemmeringen	Beperkingen op de handel en het verkeer over de grens die werden ingesteld om smokkel tegen te gaan en de eigen economie te beschermen, wat de Nederlandse handel bemoeilijkte.

Pas op voor deze misvattingen

Veelvoorkomende misvatting

De crisis was na een paar maanden weer voorbij.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

De crisis duurde bijna de hele jaren 30. Door een grafiek van de werkloosheidscijfers te bestuderen, zien leerlingen dat de armoede een decennium lang het leven bepaalde.

Veelvoorkomende misvatting

Iedereen kreeg zomaar geld van de overheid als hij geen werk had.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

De 'steun' was heel laag en er waren vernederende controles bij mensen thuis. Via rollenspellen over een huisbezoek van een ambtenaar ervaren leerlingen hoe streng de regels waren.

Ideeën voor actief leren

Simulatiespel: Rondkomen van de Steun

Leerlingen krijgen een fictief weekbudget van een werkloos gezin in 1934. Ze moeten kiezen tussen huur, eten of kleding, terwijl ze rekening houden met de strenge regels van de stempelkaart.

40 min·Kleine groepjes

Collaboratieve Investigatie: Werkverschaffing

Onderzoek projecten zoals het Amsterdamse Bos of de Afsluitdijk. Groepen ontdekken hoe werklozen met de hand zwaar werk moesten verrichten in ruil voor een klein loon.

45 min·Kleine groepjes

Denken-Delen-Uitwisselen: De Stempelkaart

Stel de vraag: 'Waarom moesten werklozen twee keer per dag een stempel halen?'. Leerlingen bespreken het wantrouwen van de overheid en de impact op het zelfrespect van de arbeiders.

20 min·Duo's

Verbinding met de Echte Wereld

• Leerlingen kunnen onderzoeken hoe de voedseltekorten leidden tot het oprichten van de Centrale Commissie voor de Voedselvoorziening, een overheidsinstantie die nu nog steeds bestaat in een andere vorm en zich bezighoudt met voedselveiligheid.
• Vergelijk de dagelijkse boodschappen van toen met nu: leerlingen kunnen een lijst maken van producten die toen gerantsoeneerd waren (zoals suiker, boter, kolen) en deze vergelijken met de ruime keuze in de supermarkt van vandaag.

Toetsideeën

Uitgangskaart

Geef leerlingen een kaartje met de vraag: 'Noem twee uitdagingen van de Nederlandse neutraliteit in de Eerste Wereldoorlog en leg uit waarom dit moeilijk vol te houden was.' Beoordeel de antwoorden op correctheid en volledigheid.

Discussievraag

Stel de klas de vraag: 'Stel je voor dat je in 1916 in Nederland woonde. Welke producten zou je het meest missen door de rantsoenering en waarom?' Laat leerlingen hun antwoorden onderbouwen met argumenten over het dagelijks leven.

Snelle Controle

Toon een afbeelding van een Nederlandse stad in de Eerste Wereldoorlog (bijvoorbeeld met soldaten aan de grens of een schaarste aan producten). Vraag leerlingen om in tweetallen te benoemen wat zij op de afbeelding zien dat te maken heeft met de oorlog en de neutraliteitspolitiek.

Veelgestelde vragen

Wat was de oorzaak van de crisis in de jaren 30?

Het begon met de beurskrach in New York in 1929. Omdat landen veel handel met elkaar dreven en banken geld aan elkaar leenden, stortte de economie wereldwijd als een kaartenhuis in elkaar.

Wie was premier Colijn?

Hendrikus Colijn was de belangrijkste leider van Nederland tijdens de crisis. Hij werd bekend door zijn radiotoespraken waarin hij mensen opriep om 'rustig te gaan slapen', maar hij werd ook bekritiseerd om zijn strenge bezuinigingen.

Wat is werkverschaffing?

Dat waren grote projecten van de overheid waarbij werklozen verplicht werden om te werken, vaak met de schop en kruiwagen, aan parken, wegen of dijken. Het was zwaar werk voor heel weinig geld.

Hoe maak je economie interessant voor groep 7?

Door het persoonlijk te maken. Gebruik actieve werkvormen waarbij leerlingen zelf keuzes moeten maken over geld en werk. Het begrijpen van de crisis wordt makkelijker als ze zelf de beperkingen van die tijd ervaren.