Geschiedenis · Groep 7

Ideeën voor actief leren

De Jodenvervolging in Nederland

Actief leren werkt bij dit onderwerp omdat de emotionele lading en complexiteit van de Jodenvervolging en bevrijding voor leerlingen beter te begrijpen zijn als zij zich kunnen inleven in de situatie. Door rollen te spelen, samen te onderzoeken en beelden te analyseren, maken leerlingen de geschiedenis tastbaar en persoonlijk.

• SLO Kerndoelen en Eindtermen
• SLO: Basisonderwijs - Oriëntatie op jezelf en de wereld (tijd)
• SLO: Basisonderwijs - Geestelijke stromingen

• 30–45 min
• Duo's → Hele klas
• 3 activiteiten

Activiteit 01

• Rollenspel
• 45 min · Kleine groepjes

Rollenspel: De Verzetsgroep

Leerlingen krijgen een missie, zoals het verspreiden van een illegale krant. Ze moeten een plan maken om dit veilig te doen en bespreken welke risico's ze bereid zijn te nemen.

Analyseer de stapsgewijze escalatie van de Jodenvervolging in Nederland.

Facilitatietip

Laat bij de role play 'De Verzetsgroep' de leerlingen eerst individueel nadenken over hun rol voordat ze in gesprek gaan, zodat iedereen betrokken is.

Waar je op moet letten

Geef elke leerling een kaartje met een gebeurtenis of maatregel uit de Jodenvervolging (bv. Jodenster verplicht, registratieplicht). Vraag hen één zin te schrijven die uitlegt waarom deze maatregel de Jodenvervolging verergerde en één voorbeeld van hulp die toen geboden kon worden.

• Toepassen
• Analyseren
• Evalueren
• Sociaal Bewustzijn
• Zelfbewustzijn

Activiteit 02

• Casusanalyse
• 40 min · Kleine groepjes

Collaboratieve Investigatie: De Hongerwinter

Groepen onderzoeken bronnen over de winter van 1944-1945. Ze maken een lijst van creatieve oplossingen die mensen bedachten om aan eten te komen, zoals suikerbieten en bloembollen.

Verklaar de rol van de Nederlandse autoriteiten en de bevolking bij de deportaties.

Facilitatietip

Geef bij de Collaboratieve Investigatie 'De Hongerwinter' duidelijke deadlines per onderdeel, zodat leerlingen gefocust blijven op de historische context.

Waar je op moet letten

Stel de vraag: 'Welke keuzes hadden Nederlandse burgers en ambtenaren tijdens de Jodenvervolging?'. Laat leerlingen in kleine groepjes de mogelijke opties bespreken (meewerken, niets doen, helpen) en de gevolgen van elke keuze benoemen.

• Analyseren
• Evalueren
• Creëren
• Besluitvorming
• Zelfmanagement

Activiteit 03

• Gallery Walk
• 30 min · Duo's

Gallery Walk: Beelden van de Vrijheid

Bekijk foto's van de bevrijding in verschillende steden. Leerlingen vergelijken de emoties op de gezichten en zoeken naar symbolen van de geallieerden (zoals tanks en chocola).

Evalueer de morele dilemma's waarmee mensen werden geconfronteerd tijdens de Jodenvervolging.

Facilitatietip

Zorg bij de Gallery Walk 'Beelden van de Vrijheid' voor een rustige sfeer, zodat leerlingen de tijd nemen om de foto’s en affiches goed te bestuderen.

Waar je op moet letten

Toon een korte tijdlijn met de belangrijkste antisemitische maatregelen. Vraag leerlingen om de volgorde te benoemen en bij elk punt kort te vertellen wat het betekende voor de Joodse bevolking.

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Creëren
• Relatievaardigheden
• Sociaal Bewustzijn

Enkele opmerkingen over deze eenheid onderwijzen

Ervaren docenten benadrukken dat het belangrijk is om de emotionele lading van dit onderwerp te erkennen zonder te dramatiseren. Gebruik concrete voorbeelden en persoonlijke verhalen om de abstracte geschiedenis tastbaar te maken. Vermijd generalisaties over 'goed' en 'kwaad' en focus op de complexiteit van keuzes tijdens de oorlog.

Succesvolle leerlingen kunnen de verschillende fasen van de Jodenvervolging en bevrijding benoemen en verklaren. Ze herkennen de diversiteit in verzet en de impact van de Hongerwinter op de Nederlandse bevolking. Daarnaast kunnen ze de gevolgen van keuzes tijdens de oorlog analyseren en vergelijken.

---

Pas op voor deze misvattingen

• Tijdens het bespreken van de bevrijding denken leerlingen vaak dat heel Nederland op dezelfde dag bevrijd werd.

  Tijdens de Collaboratieve Investigatie 'De Hongerwinter' laat u leerlingen een kaart kleuren van Nederland waar de bevrijdingsdata per regio staan aangegeven, zodat ze zien dat het zuiden eerder bevrijd werd dan het noorden.

• Tijdens de discussie over verzet denken leerlingen vaak dat verzet alleen uit wapengeweld bestond.

  Tijdens de sorteeropdracht in de role play 'De Verzetsgroep' krijgen leerlingen verschillende voorbeelden van verzet voorgelegd die ze moeten categoriseren, zoals het dragen van een speldje of het regelen van bonkaarten, om het 'kleine verzet' te herkennen.

---

Methodes gebruikt in dit overzicht

• Rollenspel
• Casusanalyse
• Gallery Walk