Ideeën voor actief leren
Ethiek vormt het hart van het filosofie-onderwijs in de bovenbouw. In dit onderwerp maken leerlingen kennis met de twee dominante stromingen in de normatieve ethiek: het utilitarisme (gevolgenethiek) en de deontologie (plichtsethiek). We vergelijken de focus op het grootste geluk voor de grootste groep (Bentham/Mill) met de nadruk op universele morele wetten en de categorische imperatief (Kant).
Activiteit 01
Op verschillende stations liggen dilemma's (zoals het tram-probleem of privacy vs. veiligheid). Op elk station moeten leerlingen het probleem oplossen vanuit een specifieke stroming: utilitarisme, plichtsethiek of egoïsme.
Heiligt het doel altijd de middelen?
Activiteit 02
Leerlingen krijgen alledaagse handelingen (zoals zwartrijden of een wit leugentje) en moeten via Kants universaliseringstest debatteren of deze handelingen moreel toelaatbaar zijn.
Wat maakt een handeling moreel juist?
Activiteit 03
In groepjes passen leerlingen Benthams 'hedonistic calculus' toe op een actueel politiek besluit, zoals het verhogen van de belasting op suiker. Ze berekenen de pijn en het plezier voor verschillende groepen.
Bestaan er absolute morele plichten?
Enkele opmerkingen over deze eenheid onderwijzen
Pas op voor deze misvattingen
Utilitarisme betekent dat je gewoon moet doen wat de meeste mensen leuk vinden.
Het gaat om het maximaliseren van welzijn en het minimaliseren van lijden, niet om populariteit. Door leerlingen berekeningen te laten maken waarbij minderheden zwaar lijden, zien ze de complexiteit van deze stroming.
Plichtsethiek is hetzelfde als je aan de wet houden.
Kants plichtsethiek gaat over de morele wet die je jezelf stelt via de rede, wat soms juist tegen de burgerlijke wet in kan gaan. Rollenspellen over burgerlijke ongehoorzaamheid kunnen dit verschil verduidelijken.
Methodes gebruikt in dit overzicht
Deugdethiek
Leerlingen verdiepen zich in de deugdethiek van Aristoteles en de focus op karaktervorming. Ze onderzoeken wat het betekent om een 'goed leven' te leiden.
8 methodologies
Toegepaste Ethiek
De theorieën worden toegepast op hedendaagse ethische vraagstukken, zoals medische ethiek, klimaatethiek of dierethiek. Leerlingen leren een beargumenteerd standpunt in te nemen.
8 methodologies