Filosofie · Klas 5 VWO · Ethiek · 2.º Período

Deugdethiek

Leerlingen verdiepen zich in de deugdethiek van Aristoteles en de focus op karaktervorming. Ze onderzoeken wat het betekent om een 'goed leven' te leiden.

Kort samengevat:Waar plichtsethiek en utilitarisme focussen op de handeling, stelt de deugdethiek van Aristoteles de persoon centraal. In dit onderwerp onderzoeken we de vraag: 'Wat voor mens wil ik zijn?' We kijken naar het concept van 'Eudaimonia' (het goede leven/bloeien) en hoe we deugden ontwikkelen door oefening en het vinden van het 'juiste midden'.

• SLO Kerndoelen en Eindtermen
• Domein C: Ethiek
• Domein A: Vaardigheden (A3)

Over dit onderwerp

Waar plichtsethiek en utilitarisme focussen op de handeling, stelt de deugdethiek van Aristoteles de persoon centraal. In dit onderwerp onderzoeken we de vraag: 'Wat voor mens wil ik zijn?' We kijken naar het concept van 'Eudaimonia' (het goede leven/bloeien) en hoe we deugden ontwikkelen door oefening en het vinden van het 'juiste midden'.

Dit onderwerp is bijzonder relevant voor de persoonsvorming van VWO-leerlingen. In een prestatiegerichte samenleving biedt de deugdethiek een alternatief perspectief op succes en karakter. Het sluit aan bij Domein C en biedt handvatten voor reflectie op het eigen handelen. Omdat deugdethiek gaat over praktijk en gewoontevorming, werkt dit onderwerp het best wanneer leerlingen via rollenspellen en zelfreflectie onderzoeken hoe zij in concrete situaties de juiste balans kunnen vinden.

Kernvragen

1. Wat is een goed mens?
2. Hoe ontwikkelen we morele deugden?
3. Welke rol speelt het 'juiste midden' in ons gedrag?

Pas op voor deze misvattingen

Veelvoorkomende misvatting

Het 'juiste midden' is altijd een saai gemiddelde.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Het midden is contextafhankelijk en kan in extreme situaties juist een extreme handeling vereisen. Door verschillende scenario's te vergelijken, leren leerlingen dat het midden een 'optimum' is, geen middelmatigheid.

Veelvoorkomende misvatting

Deugdethiek is subjectief; iedereen mag zelf weten wat een deugd is.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Aristoteles koppelt deugden aan de menselijke natuur en het doel (telos) van de mens. Discussie over wat een mens tot een 'goed' mens maakt, helpt leerlingen de objectieve pretenties van de theorie te begrijpen.

Ideeën voor actief leren

Rollenspel

Het Juiste Midden

Leerlingen spelen scenario's uit waarbij ze een deugd moeten tonen (zoals moed of eerlijkheid). Ze moeten drie versies spelen: de tekortkoming (lafheid), het teveel (overmoed) en het juiste midden (moed).

45 min·Kleine groepjes

Denken-Delen-Uitwisselen

Mijn Morele Voorbeeld

Leerlingen identificeren een persoon die zij bewonderen om hun karakter. Ze analyseren welke deugden deze persoon bezit en bespreken in paren hoe deze deugden in de praktijk worden gebracht.

20 min·Duo's

Onderzoekskring

Deugden in de 21e eeuw

Groepen leerlingen krijgen een moderne context (zoals sociale media of klimaatverandering) en moeten definiëren welke nieuwe deugden of herinterpretaties van oude deugden nodig zijn om hier 'goed' in te handelen.

40 min·Kleine groepjes

Veelgestelde vragen

Wat is Eudaimonia precies?

Het wordt vaak vertaald als geluk, maar het betekent eerder 'bloeien' of 'slagen als mens'. Het is een actieve toestand van leven volgens de rede en deugden, niet slechts een prettig gevoel.

Hoe word je volgens Aristoteles deugdzaam?

Door te doen. Je wordt niet eerlijk door erover te lezen, maar door eerlijk te handelen totdat het een gewoonte (habitus) wordt. Dit is een proces van vallen en opstaan.

Hoe helpt actieve werkvormen bij het aanleren van deugdethiek?

Omdat deugdethiek draait om karakter en handelen in situaties, is een rollenspel de perfecte manier om de 'praktische wijsheid' (phronesis) te oefenen. Leerlingen ervaren direct hoe lastig het is om in het moment het juiste midden te vinden.

Is deugdethiek nog wel van deze tijd?

Zeker, er is een grote herwaardering voor in de moderne filosofie (zoals bij Alasdair MacIntyre). Het biedt een holistisch mensbeeld dat in de medische ethiek en het onderwijs veel gebruikt wordt.