Ideeën voor actief leren
Waarom accepteren we het gezag van een staat? In dit onderwerp duiken we in de sociaalcontracttheorieën van Hobbes, Locke en Rousseau. We vergelijken hun visies op de 'natuurtoestand' (de mens zonder overheid) en de redenen waarom we onze vrijheid deels opgeven voor veiligheid, eigendom of de algemene wil.
Activiteit 01
Leerlingen worden in een scenario geplaatst zonder regels en met beperkte middelen. Ze moeten onderhandelen over een sociaal contract. Achteraf analyseren ze of hun gedrag meer leek op de visie van Hobbes (oorlog van allen tegen allen) of Locke.
Waarom hebben we een overheid nodig?
Activiteit 02
In groepjes passen leerlingen Rousseau's concept van de 'volonté générale' toe op een actueel lokaal probleem (bijv. de bouw van een windmolenpark). Ze onderzoeken het verschil tussen wat iedereen wil en wat goed is voor het geheel.
Wat is de natuurtoestand van de mens?
Activiteit 03
Leerlingen reflecteren op de voorwaarden voor legitimiteit bij Locke. Ze bespreken in paren situaties waarin het opzeggen van het sociaal contract (revolutie of protest) gerechtvaardigd is.
Wanneer is staatsmacht legitiem?
Enkele opmerkingen over deze eenheid onderwijzen
Pas op voor deze misvattingen
Het sociaal contract is een echt historisch document dat mensen ooit getekend hebben.
Het is een gedachte-experiment om de legitimiteit van de staat te testen. Door leerlingen zelf een contract te laten opstellen, begrijpen ze dat het gaat om een hypothetische rechtvaardiging van macht.
Hobbes wilde een wrede dictator omdat hij een pessimist was.
Hobbes wilde vooral vrede en veiligheid; hij zag een sterke soeverein als het enige alternatief voor de chaos van de natuurtoestand. Rollenspellen over veiligheid vs. vrijheid helpen leerlingen zijn logica in te zien.
Methodes gebruikt in dit overzicht
Rechtvaardigheid en Gelijkheid
De theorie van rechtvaardigheid van John Rawls wordt behandeld, inclusief de 'sluier van onwetendheid'. Leerlingen debatteren over de verdeling van welvaart en kansen.
8 methodologies
Macht en Vrijheid
Leerlingen onderzoeken de spanning tussen individuele vrijheid en staatsmacht. Concepten zoals negatieve en positieve vrijheid (Berlin) en disciplinerende macht (Foucault) komen aan bod.
8 methodologies