Ideeën voor actief leren
De arbeidsmarkt is het toneel van voortdurende onderhandelingen tussen vakbonden en werkgeversorganisaties (Domein F3). In dit onderwerp passen leerlingen hun kennis van speltheorie en machtsverhoudingen toe op de totstandkoming van Collectieve Arbeidsovereenkomsten (cao's). We onderzoeken hoe de institutionele structuur van Nederland, het poldermodel, invloed heeft op de loonvorming en arbeidsvoorwaarden.
Activiteit 01
Verdeel de klas in een vakbonddelegatie en een werkgeversdelegatie. Geef beide partijen een geheime instructie met hun 'ondergrens' en 'streefdoel' voor loonstijging en vakantiedagen. Laat ze onderhandelen tot er een akkoord is of de staking uitbreekt.
Hoe komt een collectieve arbeidsovereenkomst (cao) tot stand?
Activiteit 02
Groepjes onderzoeken een historische arbeidsconflict in Nederland (bijv. de havenstakingen of de zorg-cao). Ze brengen in kaart welke partijen betrokken waren, wat de breekpunten waren en hoe het conflict uiteindelijk is opgelost.
Welke machtsmiddelen hebben vakbonden en werkgevers?
Activiteit 03
Stel de vraag: 'Waarom heeft een werknemer die al 20 jaar bij hetzelfde bedrijf werkt een andere onderhandelingspositie dan een nieuwkomer?'. Leerlingen bespreken het concept van specifiek menselijk kapitaal en verzonken kosten.
Wat is het effect van een verzonken kosten-probleem bij arbeid?
Enkele opmerkingen over deze eenheid onderwijzen
Pas op voor deze misvattingen
Vakbonden willen altijd het allerhoogste loon.
Vakbonden moeten een balans vinden: een te hoog loon kan leiden tot ontslagen of faillissementen van bedrijven (werkgelegenheid). In actieve rollenspellen ontdekken leerlingen dat vakbonden vaak loonmatiging accepteren in ruil voor baanzekerheid.
Een cao geldt alleen voor vakbondsleden.
In Nederland worden cao's vaak 'algemeen verbindend' verklaard, waardoor ze gelden voor alle werknemers in een sector. Dit voorkomt dat werkgevers concurreren op arbeidsvoorwaarden, maar creëert ook een meeliftprobleem voor de vakbond (waarom lid worden als je de voordelen toch krijgt?).
Methodes gebruikt in dit overzicht
Speltheorie en gevangenendilemma
Introductie in de speltheorie om strategisch gedrag van economische actoren te analyseren. Leerlingen lossen simultane en sequentiële spellen op.
8 methodologies
Collectieve goederen en meeliftgedrag
De problematiek rondom de productie van collectieve goederen en het free-rider probleem. Leerlingen onderzoeken waarom de overheid vaak deze goederen levert.
8 methodologies