Ideeën voor actief leren
Speltheorie (Domein F1) biedt een krachtig instrumentarium om strategische interacties tussen mensen, bedrijven en landen te begrijpen. Leerlingen leren dat het resultaat van hun acties niet alleen afhangt van hun eigen keuzes, but ook van die van anderen. We focussen op het herkennen van het gevangenendilemma, waarbij individueel rationeel gedrag leidt tot een collectief suboptimaal resultaat.
Activiteit 01
Geef tweetallen de keuze: 'Samenwerken' of 'Niet samenwerken' voor bonuspunten. Zonder overleg schrijven ze hun keuze op. Onthul de uitkomstenmatrix en laat ze hun eigen Nash-evenwicht bepalen en de frustratie van het suboptimale resultaat bespreken.
Wat is een Nash-evenwicht?
Activiteit 02
Groepjes analyseren een casus over twee supermarkten die hun prijzen willen verlagen. Ze stellen zelf de uitbetalingsmatrix op op basis van gegeven omzetcijfers en adviseren de directie over de beste strategie (bijv. prijsleiderschap of een reclameverbod).
Hoe herken je een gevangenendilemma in de economie?
Activiteit 03
Leerlingen roteren langs stations met verschillende scenario's (bijv. een bedrijf dat overweegt de markt te betreden). Ze tekenen de beslisboom, passen 'backward induction' toe en bepalen de uitkomst van het sequentiële spel.
Hoe kan een dominante strategie leiden tot een suboptimaal resultaat?
Enkele opmerkingen over deze eenheid onderwijzen
Pas op voor deze misvattingen
Een Nash-evenwicht is altijd de beste uitkomst voor beide spelers.
Een Nash-evenwicht betekent alleen dat geen van de spelers zijn positie kan verbeteren door eenzijdig een andere keuze te maken. In een gevangenendilemma is het Nash-evenwicht juist slechter voor beiden dan wanneer ze zouden samenwerken. Actieve simulaties maken dit pijnlijke verschil direct duidelijk.
Speltheorie werkt alleen als mensen egoïstisch zijn.
Hoewel de standaardtheorie uitgaat van eigenbelang, kan speltheorie ook altruïsme of sociale normen meenemen in de uitbetalingen. Discussies over waarom mensen in het echt vaak wél samenwerken (reputatie, herhaalde spellen) verdiepen het begrip.
Methodes gebruikt in dit overzicht
Collectieve goederen en meeliftgedrag
De problematiek rondom de productie van collectieve goederen en het free-rider probleem. Leerlingen onderzoeken waarom de overheid vaak deze goederen levert.
8 methodologies
Cao-onderhandelingen en vakbonden
De toepassing van speltheorie en onderhandelingsmacht op de arbeidsmarkt. De rol van vakbonden en werkgeversorganisaties bij het afsluiten van een cao wordt geanalyseerd.
8 methodologies