Informatica · Klas 5 VWO · Kunstmatige Intelligentie en Maatschappij · Periode 4

AI in het Dagelijks Leven

Leerlingen herkennen voorbeelden van Kunstmatige Intelligentie (AI) in hun dagelijks leven en begrijpen de basisprincipes ervan.

• SLO Kerndoelen en Eindtermen
• SLO: Onderbouw - Kunstmatige Intelligentie
• SLO: Onderbouw - Maatschappij

Over dit onderwerp

De snelle ontwikkeling van informatica en AI transformeert onze samenleving en de arbeidsmarkt ingrijpend. In dit onderwerp kijken leerlingen naar de toekomst: welke banen verdwijnen, welke komen erbij en hoe verandert onze interactie met technologie? Dit sluit aan bij de SLO kerndoelen voor Maatschappij en Innovatie. Het daagt leerlingen uit om na te denken over hun eigen rol in een gedigitaliseerde wereld.

Onderwerpen als automatisering, de 'gig economy' en de invloed van AI op creativiteit en auteurschap komen aan bod. Leerlingen reflecteren op de ongelijkheid die kan ontstaan tussen mensen met en zonder digitale vaardigheden. Dit onderwerp is bij uitstek geschikt voor toekomstverkenningen en discussies over de waarden die we als samenleving willen behouden in een tijd van technologische verandering.

Kernvragen

1. Waar kom je AI tegen in je dagelijks leven?
2. Hoe helpt AI ons bij taken zoals zoeken op internet of aanbevelingen krijgen?
3. Wat zijn de voordelen van AI voor mensen?

Leerdoelen

• Identificeren van minimaal drie verschillende toepassingen van AI in alledaagse technologieën, zoals smartphones, streamingdiensten en online winkelen.
• Uitleggen hoe algoritmes, zoals die gebruikt worden in zoekmachines en aanbevelingssystemen, werken op een basaal niveau.
• Vergelijken van de voordelen van AI-gestuurde aanbevelingen met traditionele methoden van informatieontdekking.
• Evalueren van de impact van AI op de efficiëntie van specifieke taken, zoals het organiseren van foto's of het plannen van routes.

Voordat je begint

Basisprincipes van Informatica: Data en Informatie

Waarom: Leerlingen moeten begrijpen wat data is en hoe deze georganiseerd kan worden om de werking van AI-algoritmes te kunnen bevatten.

Digitale Geletterdheid: Werking van het Internet

Waarom: Kennis van hoe het internet werkt, is essentieel om de context van online zoekmachines en aanbevelingssystemen te begrijpen.

Kernbegrippen

Kunstmatige Intelligentie (AI)	Een tak van informatica die zich bezighoudt met het creëren van systemen die taken kunnen uitvoeren waarvoor normaal menselijke intelligentie nodig is, zoals leren, probleemoplossing en besluitvorming.
Algoritme	Een reeks stapsgewijze instructies of regels die een computer volgt om een specifieke taak uit te voeren of een probleem op te lossen, zoals het sorteren van gegevens of het aanbevelen van producten.
Machine Learning	Een subveld van AI waarbij computers leren van data zonder expliciet geprogrammeerd te zijn, door patronen te herkennen en voorspellingen te doen.
Aanbevelingssysteem	Een AI-systeem dat voorspelt welke items (zoals films, muziek of producten) een gebruiker waarschijnlijk interessant zal vinden, gebaseerd op eerdere interacties en de voorkeuren van vergelijkbare gebruikers.

Pas op voor deze misvattingen

Veelvoorkomende misvatting

Automatisering leidt alleen maar tot minder werk.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Historisch gezien creëert technologie vaak meer banen dan het vernietigt, maar het type werk verandert wel drastisch. Door leerlingen te laten kijken naar de geschiedenis van de industriële revolutie, krijgen ze een genuanceerder beeld van technologische vooruitgang.

Veelvoorkomende misvatting

AI zal binnenkort alle menselijke intelligentie overtreffen.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

AI is momenteel 'narrow' (goed in één specifieke taak). Menselijke intelligentie is breed en contextueel. Discussie over het verschil tussen algemene intelligentie (AGI) en huidige AI helpt leerlingen om realistische verwachtingen te vormen.

Ideeën voor actief leren

Denken-Delen-Uitwisselen: De Onvervangbare Mens

Leerlingen maken een lijst van vaardigheden en beroepen. In tweetallen bepalen ze welke delen daarvan door AI kunnen worden overgenomen en welke uniek menselijk blijven (bijv. empathie, ethiek, complexe creativiteit).

25 min·Duo's

Onderzoekskring: AI en Auteurschap

Groepen onderzoeken de juridische en ethische vragen rondom door AI gegenereerde kunst en tekst. Wie is de eigenaar? Moet er een 'AI-belasting' komen? Ze presenteren hun visie op de toekomst van intellectueel eigendom.

45 min·Kleine groepjes

Simulatiespel: De Arbeidsmarkt van 2040

Leerlingen 'solliciteren' naar banen die nu nog niet bestaan maar in de toekomst waarschijnlijk zijn (bijv. AI-ethicus of data-archeoloog). Ze moeten beargumenteren welke informatica-kennis ze nodig hebben voor deze rollen.

40 min·Kleine groepjes

Verbinding met de Echte Wereld

• Streamingdiensten zoals Netflix en Spotify gebruiken AI-algoritmes om gepersonaliseerde aanbevelingen te doen voor films, series en muziek, gebaseerd op kijk- en luistergeschiedenis.
• Online winkels zoals Bol.com en Amazon passen AI toe om producten aan te bevelen die aansluiten bij de interesses en eerdere aankopen van klanten, wat de winkelervaring verbetert.
• Navigatie-apps zoals Google Maps en Waze gebruiken AI om realtime verkeersinformatie te analyseren en de snelste routes te berekenen, rekening houdend met wegwerkzaamheden en ongevallen.

Toetsideeën

Uitgangskaart

Geef leerlingen een kaartje met een alledaagse technologie (bv. smartphone, slimme speaker, online winkel). Vraag hen één AI-functie te benoemen die deze technologie gebruikt en kort uit te leggen hoe AI hierbij helpt.

Discussievraag

Start een klassengesprek met de vraag: 'Welke AI-toepassing in ons dagelijks leven vinden jullie het meest nuttig en waarom?'. Laat leerlingen argumenten uitwisselen over de voordelen en mogelijke nadelen.

Snelle Controle

Stel leerlingen de vraag: 'Hoe helpt een aanbevelingssysteem van een streamingdienst jou bij het kiezen van een film?'. Vraag hen om minimaal twee stappen in het proces te beschrijven, zoals het analyseren van kijkgedrag en het voorstellen van vergelijkbare titels.

Veelgestelde vragen

Welke vaardigheden zijn essentieel voor de toekomst?

Naast technische basiskennis worden 'soft skills' zoals kritisch denken, creativiteit, ethisch oordeelsvermogen en het vermogen om effectief samen te werken met AI-systemen steeds belangrijker op de arbeidsmarkt.

Hoe beïnvloedt AI de ongelijkheid in de wereld?

Er is een risico op een 'digitale kloof' tussen landen en individuen die toegang hebben tot geavanceerde AI en degenen die dat niet hebben. Ook kan kapitaal (bezitters van AI) belangrijker worden dan arbeid, wat vraagt om nieuw sociaal beleid.

Wat is de impact van AI op creatieve beroepen?

AI kan dienen als een krachtig hulpmiddel dat de creativiteit vergroot, maar het roept ook vragen op over de waarde van menselijke expressie. Veel creatieven zullen moeten leren hoe ze AI kunnen inzetten in hun werkproces.

Hoe helpt een toekomstverkenning leerlingen bij hun studiekeuze?

Het dwingt hen om verder te kijken dan de waan van de dag. Door na te denken over de langetermijnimpact van technologie, kunnen ze keuzes maken die hen voorbereiden op een flexibele loopbaan waarin ze voortdurend blijven leren.