Ideeën voor actief leren
Het debat over vrije wil versus determinisme raakt de kern van ons mensbeeld en ons rechtssysteem (SLO Domein B2). We onderzoeken of onze keuzes het resultaat zijn van een autonome wil, of dat ze volledig bepaald worden door voorafgaande oorzaken zoals genetica, opvoeding en natuurwetten. We bespreken hard determinisme, libertarisme en het compatibilisme, dat probeert beide te verenigen.
Activiteit 01
Houd een rechtszaak tegen een fictieve dader die claimt dat zijn genen en jeugd hem tot de misdaad dwongen. De klas wordt verdeeld in aanklagers, verdedigers en een jury die moet beslissen over de mate van verantwoordelijkheid.
Hebben mensen een vrije wil?
Activiteit 02
Hang in de hoeken van de kamer: 'Eens', 'Oneens', 'Gedeeltelijk eens' en 'Weet niet'. Geef prikkelende stellingen over vrije wil en laat leerlingen fysiek positie innemen en hun keuze toelichten aan de rest.
Wat betekent determinisme voor onze keuzes?
Activiteit 03
Groepjes bestuderen de beroemde experimenten van Benjamin Libet over hersenactiviteit vóór een bewuste keuze. Ze moeten een poster maken die uitlegt of dit experiment de vrije wil definitief weerlegt of niet.
Zijn we verantwoordelijk voor onze daden als alles vastligt?
Enkele opmerkingen over deze eenheid onderwijzen
Pas op voor deze misvattingen
Determinisme betekent dat we niet kunnen kiezen.
We maken nog steeds keuzes, maar het determinisme stelt dat die keuzes een onvermijdelijk gevolg zijn van eerdere gebeurtenissen. Actieve discussie helpt leerlingen het verschil te zien tussen 'keuzevrijheid' en 'oorzakelijkheid'.
Als er geen vrije wil is, hoeven we criminelen niet meer te straffen.
Ook zonder vrije wil kan straf nuttig zijn voor preventie of bescherming van de samenleving. Door een simulatie van een rechtbank ontdekken leerlingen dat de reden voor straf verandert, maar de noodzaak niet per se verdwijnt.
Methodes gebruikt in dit overzicht