Economie · Klas 6 VWO · Examentraining en Integratie · 4.º Período

Asymmetrische Informatie en Risico

Herhaling van de concepten averechtse selectie en moreel wangedrag, toegepast op verzekeringsmarkten en de arbeidsmarkt.

Kort samengevat:In een ideale markt weet iedereen alles, maar in de werkelijkheid is informatie vaak ongelijk verdeeld. In dit thema behandelen we asymmetrische informatie en de gevolgen daarvan: averechtse selectie en moreel wangedrag (moral hazard). Dit sluit aan bij Domein G1 en G2.

• SLO Kerndoelen en Eindtermen
• Syllabus VWO Economie Domein G1
• Syllabus VWO Economie Domein G2

Over dit onderwerp

In een ideale markt weet iedereen alles, maar in de werkelijkheid is informatie vaak ongelijk verdeeld. In dit thema behandelen we asymmetrische informatie en de gevolgen daarvan: averechtse selectie en moreel wangedrag (moral hazard). Dit sluit aan bij Domein G1 en G2.

Leerlingen leren hoe verzekeringsmarkten kunnen vastlopen als alleen de 'slechte risico's' zich verzekeren. We kijken naar oplossingen zoals premiedifferentiatie, eigen risico en collectieve verzekeringen. Ook op de arbeidsmarkt speelt dit een rol (bijv. bij sollicitaties). In de Nederlandse context is dit zeer relevant voor ons zorgstelsel en pensioensysteem.

Dit onderwerp komt tot leven door rollenspelen waarbij leerlingen de rol van verzekeraar en verzekerde aannemen en proberen informatie te achterhalen of te verbergen.

Kernvragen

1. Hoe bestrijden verzekeraars averechtse selectie?
2. Wat is de impact van moreel wangedrag op de zorgkosten?
3. Hoe werkt het eigen risico als prikkel?

Pas op voor deze misvattingen

Veelvoorkomende misvatting

Averechtse selectie en moreel wangedrag zijn hetzelfde.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Averechtse selectie gebeurt *vooraf* (wie sluit de verzekering af?), moreel wangedrag gebeurt *achteraf* (hoe gedraagt de verzekerde zich?); rollenspelen helpen dit chronologische verschil scherp te krijgen.

Veelvoorkomende misvatting

Het eigen risico is er alleen om de overheid geld te besparen.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Het is primair bedoeld om moreel wangedrag te verminderen door mensen een deel van de kosten zelf te laten voelen; via onderzoek naar zorggedrag begrijpen leerlingen de gedragsprikkel erachter.

Ideeën voor actief leren

Rollenspel

De Verzekeringsmarkt

Sommige leerlingen zijn 'gezond' en anderen 'ongezond' (geheim). Verzekeraars moeten premies vaststellen zonder te weten wie wie is. Ze ontdekken hoe averechtse selectie ontstaat als de gezonden de verzekering te duur vinden en opzeggen.

50 min·Hele klas

Onderzoekskring

Zorgkosten en Eigen Risico

Groepen onderzoeken hoe het eigen risico in Nederland werkt als prikkel tegen moreel wangedrag. Ze presenteren argumenten voor en tegen het verhogen van dit eigen risico vanuit het perspectief van efficiëntie en solidariteit.

40 min·Kleine groepjes

Denken-Delen-Uitwisselen

Signalling op de arbeidsmarkt

Leerlingen bedenken hoe zij aan een toekomstige werkgever kunnen laten zien dat ze een 'goed risico' zijn (bijv. door diploma's of nevenactiviteiten). Ze bespreken in paren hoe dit helpt om asymmetrische informatie te verminderen.

25 min·Duo's

Veelgestelde vragen

Wat is averechtse selectie?

Averechtse selectie (adverse selection) treedt op wanneer mensen met een hoog risico zich vaker verzekeren dan mensen met een laag risico. Hierdoor stijgt de gemiddelde schade, moeten de premies omhoog, en haken de lage risico's nog meer af, wat kan leiden tot het instorten van de markt.

Wat wordt bedoeld met moreel wangedrag?

Moreel wangedrag (moral hazard) is het verschijnsel dat mensen zich roekelozer gaan gedragen of minder voorzorgsmaatregelen nemen zodra ze verzekerd zijn, omdat ze de financiële gevolgen niet meer zelf dragen.

Hoe kunnen verzekeraars asymmetrische informatie bestrijden?

Ze kunnen gebruik maken van selectie (medische keuringen), premiedifferentiatie (korting voor schadevrije jaren), eigen risico (prikkel tot voorzichtigheid) of verplichte deelname (collectieve verzekering).

Waarom werkt een rollenspel goed bij het thema verzekeringen?

Het concept 'asymmetrische informatie' is lastig omdat je moet nadenken over wat de ander *niet* weet. In een rollenspel ervaren leerlingen de onzekerheid van de verzekeraar en de verleiding van de verzekerde. Dit maakt de noodzaak voor oplossingen zoals het eigen risico direct logisch.