Het Zelfportret en IdentiteitActiviteiten & didactische strategieën
Actief leren werkt bij dit onderwerp omdat leerlingen door het zelf doen en ervaren ontdekken hoe identiteit visueel wordt uitgebeeld. Door attributen te kiezen en te experimenteren met materialen, verbinden ze abstracte concepten aan hun eigen belevingswereld, wat de motivatie en het begrip vergroot.
Leerdoelen
- 1Vergelijken van de representatie van het zelf door kunstenaars uit verschillende periodes, met aandacht voor de gebruikte symboliek en context.
- 2Analyseren van de relatie tussen de gekozen media, technieken en de overgebrachte identiteitskenmerken in zelfportretten.
- 3Creëren van een zelfportret dat bewust specifieke attributen en een gekozen achtergrond gebruikt om een persoonlijke identiteit te communiceren.
- 4Evalueren van de impact van digitale media op de hedendaagse zelfpresentatie in vergelijking met traditionele zelfportretten.
Wil je een compleet lesplan met deze leerdoelen? Genereer een missie →
Denken-Delen-Uitwisselen: Attributen van Identiteit
Leerlingen maken een lijst van drie objecten die hun persoonlijkheid typeren. In paren bespreken ze hoe ze deze objecten op een symbolische manier in een zelfportret zouden kunnen verwerken zonder dat het te letterlijk wordt.
Voorbereiding & details
Welke attributen zou jij toevoegen aan een zelfportret om te laten zien wie je echt bent?
Facilitatietip: Tijdens Think-Pair-Share: geef leerlingen tijd om eerst individueel hun attributen te ordenen voordat ze in duo’s discussiëren, dat zorgt voor diepere reflectie.
Setup: Standaard lokaalopstelling; leerlingen draaien zich naar hun buurman of buurvrouw
Materials: Discussievraag (geprojecteerd of geprint), Optioneel: invulblad voor tweetallen
Gallery Walk: Selfie vs. Zelfportret
Hang een reeks beroemde zelfportretten (bijv. Rembrandt, Van Gogh, Frida Kahlo) naast een reeks alledaagse selfies. Leerlingen lopen rond en noteren de verschillen in compositie, lichtval en de 'boodschap' die de maker uitstraalt.
Voorbereiding & details
Hoe verschilt een geschilderd zelfportret van een moderne selfie?
Facilitatietip: Bij Gallery Walk: hang de selfies en zelfportretten afwisselend op en laat leerlingen in stilte notities maken voordat ze in groepjes bespreken, dat voorkomt oppervlakkige vergelijkingen.
Setup: Vrije wanden of tafels langs de randen van het lokaal
Materials: Groot papier of posters, Markers, Plakbriefjes voor feedback
Onderzoekskring: De Abstracte Identiteit
Groepjes krijgen de opdracht om een 'groeps-zelfportret' te maken zonder gezichten te gebruiken. Ze moeten kleuren, vormen en texturen kiezen die de dynamiek en het karakter van hun groep vertegenwoordigen.
Voorbereiding & details
Kan een abstract werk ook een zelfportret zijn?
Facilitatietip: Voor Collaborative Investigation: geef elke groep een beperkte set materialen (bijvoorbeeld alleen potlood en verf) om creativiteit te stimuleren en overdaad te voorkomen.
Setup: Groepjes aan tafels met toegang tot bronmateriaal
Materials: Verzameling bronmateriaal, Werkblad onderzoekscyclus, Protocol voor het formuleren van vragen, Format voor de presentatie van bevindingen
Dit onderwerp onderwijzen
Begin met concrete voorbeelden uit de kunstgeschiedenis om leerlingen te laten zien hoe attributen identiteit dragen. Vermijd direct te werken met abstracte theorie, want dat leidt vaak tot onduidelijkheid. Gebruik in plaats daarvan visuele analysemodellen zoals ‘Wat zie ik?’, ‘Wat kan het betekenen?’ en ‘Waarom heeft de kunstenaar dit gekozen?’ om leerlingen stap voor stap te trainen in betekenisgeving.
Wat je kunt verwachten
Succesvolle leerlingen tonen aan dat ze identiteit kunnen analyseren door attributen te koppelen aan persoonlijke eigenschappen of waarden. Ze gebruiken die inzichten om een eigen zelfportretconcept te ontwikkelen dat hun innerlijk weerspiegelt, niet alleen hun uiterlijk.
Deze activiteiten zijn een startpunt. De volledige missie is de ervaring.
- Compleet facilitatiescript met docentendialogen
- Printklaar leerlingmateriaal, klaar voor de klas
- Differentiatiestrategieën voor elk type leerling
Pas op voor deze misvattingen
Veelvoorkomende misvattingTijdens Think-Pair-Share, let op leerlingen die attributen alleen beschrijven als ‘mooi’ of ‘lelijk’.
Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen
Vraag hen om te benoemen welk gevoel of eigenschap het attribuut vertegenwoordigt, bijvoorbeeld ‘dit boek symboliseert mijn liefde voor lezen’.
Veelvoorkomende misvattingTijdens Gallery Walk, let op leerlingen die selfies en zelfportretten vergelijken op uiterlijk.
Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen
Stuur hun aandacht naar de keuze van attributen en de boodschap achter de afbeelding, bijvoorbeeld ‘Waarom heeft deze kunstenaar juist die kleding gekozen?’
Toetsideeën
Na Think-Pair-Share: laat leerlingen in duo’s elkaars attributenlijsten bespreken en vraag hen om minimaal één gerichte vraag te stellen over de keuze van attributen en de beoogde boodschap.
Na Gallery Walk: vraag leerlingen op een kaartje te noteren één attribuut dat zij zouden toevoegen aan hun eigen zelfportret en waarom, en één verschil tussen hun zelfportretconcept en een typische selfie.
Tijdens Collaborative Investigation: toon een selectie van zelfportretten uit verschillende periodes en vraag leerlingen om in tweetallen de belangrijkste symboliek in elk portret te benoemen en te noteren welke identiteitskenmerken de kunstenaar wilde benadrukken.
Uitbreidingen & ondersteuning
- Challenge: Vraag leerlingen die snel klaar zijn om een zelfportret te maken in een ongebruikelijke techniek (bijvoorbeeld collage of digitale tekening) en leg uit waarom ze voor die stijl kozen.
- Scaffolding: Geef leerlingen die moeite hebben met abstract denken een lijst met persoonlijke thema’s (bijvoorbeeld ‘angst’, ‘vriendschap’, ‘toekomstdromen’) waar ze uit kunnen kiezen.
- Deeper: Laat leerlingen een korte toelichting schrijven bij hun zelfportret waarin ze uitleggen welke drie attributen ze gekozen hebben en hoe ze die combineren om hun identiteit uit te drukken.
Kernbegrippen
| Attribuut | Een voorwerp of symbool dat aan een persoon wordt toegevoegd om diens identiteit, beroep of sociale status te verduidelijken. |
| Symboliek | Het gebruik van beelden, kleuren of objecten om ideeën of eigenschappen weer te geven die verder gaan dan de letterlijke betekenis. |
| Compositie | De manier waarop de elementen in een kunstwerk zijn gearrangeerd om een visueel geheel te vormen en de boodschap te versterken. |
| Authenticiteit | De mate waarin een kunstwerk of representatie als echt, oprecht en trouw aan de maker wordt ervaren. |
Voorgestelde methodieken
Meer in De Mens in de Kunst
Proporties van het Gezicht
De wiskundige verhoudingen van het menselijk gelaat en het tekenen van een realistisch portret.
3 methodologies
Lichaamstaal en Pose
Het vastleggen van beweging en emotie door middel van de houding van het menselijk lichaam.
3 methodologies
Karikatuur en Expressie
Het overdrijven van gelaatstrekken en lichaamshoudingen om een karakter of emotie te benadrukken.
3 methodologies
De Menselijke Figuur in Beweging
Het vastleggen van dynamiek en actie in tekeningen van de menselijke figuur.
3 methodologies
Portret en Sociale Status
Onderzoek naar hoe portretten door de geschiedenis heen sociale status en macht weergaven.
3 methodologies
Klaar om Het Zelfportret en Identiteit te onderwijzen?
Genereer een volledige missie met alles wat je nodig hebt
Genereer een missie