Assemblage: Nieuwe Werken van Gevonden Objecten

Actief leren werkt voor dit onderwerp omdat leerlingen door eigen ervaring ontdekken hoe visuele symbolen geluid kunnen representeren. Ze leren dat muziek meer is dan alleen noten en dat hun eigen interpretatie waardevol is, wat hun creativiteit en begrip versterkt.

• Groep 7
• De Verbeeldingskracht van Groep 7
• 3 activiteiten
• 25 min–30 min

Leerdoelen

1. Ontwerpen van een grafische partituur die specifieke muzikale ideeën (zoals toonhoogte, ritme, dynamiek) visueel representeert met behulp van zelfgekozen symbolen.
2. Interpreteren en uitvoeren van de grafische partituur van een medeleerling, waarbij de visuele elementen worden vertaald naar muzikale klanken.
3. Analyseren van de relatie tussen de gekozen symbolen en de resulterende muzikale expressie in een grafische partituur.
4. Verklaren hoe de keuze en rangschikking van visuele elementen in een grafische partituur de muzikale boodschap beïnvloeden.

Onderzoekskring

⏱ 30 min·Hele klas

Onderzoekskring: De Klank-Legenda

De klas spreekt gezamenlijk af welke symbolen bij welke klanken horen (bijv. een kartellijn voor een bibberend geluid). Ze maken een grote legenda op het bord die ze gebruiken voor hun eigen composities.

Voorbereiding & details

Verklaar hoe gevonden objecten een nieuwe betekenis kunnen krijgen wanneer ze gecombineerd worden in een assemblage.

Facilitatietip: Tijdens 'De Klank-Legenda' moedig je leerlingen aan om eerst concrete geluiden te benoemen voordat ze symbolen tekenen, zodat hun partituren direct bruikbaar zijn.

Setup: Groepjes aan tafels met toegang tot bronmateriaal

Materials: Verzameling bronmateriaal, Werkblad onderzoekscyclus, Protocol voor het formuleren van vragen, Format voor de presentatie van bevindingen

• Analyseren
• Evalueren
• Creëren
• Zelfmanagement
• Zelfbewustzijn

Rollenspel

⏱ 25 min·Kleine groepjes

Rollenspel: De Dirigent en het Orkest

Een leerling tekent live een grafische partituur op het bord, terwijl een groepje leerlingen deze direct probeert te verklanken met hun stem of instrumenten. Ze moeten de beweging van de stift volgen.

Voorbereiding & details

Analyseer hoe de rangschikking en keuze van objecten de boodschap van een assemblage bepalen.

Facilitatietip: Bij 'De Dirigent en het Orkest' geef je korte, duidelijke rollen mee, zoals 'directeur van hoge tonen' of 'ritmebewaker', om de uitvoering georganiseerd te houden.

Setup: Open ruimte of herschikte tafels voor het naspelen van het scenario

Materials: Rolkaarten met achtergrondinformatie en doelen, Briefing van het scenario

• Toepassen
• Analyseren
• Evalueren
• Sociaal Bewustzijn
• Zelfbewustzijn

Denken-Delen-Uitwisselen

⏱ 30 min·Duo's

Denken-Delen-Uitwisselen: Partituur Vertalen

Leerlingen ruilen hun getekende partituren uit in tweetallen. Zonder uitleg probeert de ander de partituur uit te voeren. Daarna bespreken ze of de uitvoering klopte met de bedoeling van de maker.

Voorbereiding & details

Ontwerp een assemblage die een autobiografisch of maatschappelijk thema uitdrukt.

Facilitatietip: Voor 'Partituur Vertalen' laat je leerlingen eerst losse symbolen uitwisselen voordat ze hele partituren vergelijken, zodat ze focussen op details.

Setup: Standaard lokaalopstelling; leerlingen draaien zich naar hun buurman of buurvrouw

Materials: Discussievraag (geprojecteerd of geprint), Optioneel: invulblad voor tweetallen

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Zelfbewustzijn
• Relatievaardigheden

Dit onderwerp onderwijzen

Start met concrete geluiden en bewegingen om de link tussen klank en symbool te versterken. Vermijd abstracte uitleg over notatie; laat leerlingen ontdekken door te doen. Onderzoek toont aan dat leerlingen die zelf symbolen bedenken en uitvoeren, beter begrijpen waarom afspraken in muziek noodzakelijk zijn.

Wat je kunt verwachten

Succesvolle leerlingen tonen dat ze symbolen kunnen bedenken die klank duidelijk communiceren en dat ze elkaars partituren kunnen uitvoeren met begrip. Ze reflecteren op de effectiviteit van hun symbolen en die van anderen, en passen hun aanpak aan als iets niet werkt.

Pas op voor deze misvattingen

Veelvoorkomende misvatting

Tijdens 'De Klank-Legenda' denken leerlingen dat een grafische partituur gewoon een mooie tekening is.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Laat leerlingen hun partituur direct uitvoeren met stem of instrumenten. Vraag: 'Zou een klasgenoot dit kunnen naspelen zonder uitleg?' Zo ontdekken ze of hun tekening instructief is.

Veelvoorkomende misvatting

Tijdens 'Partituur Vertalen' denken leerlingen dat er maar één juiste manier is om een geluid te tekenen.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Geef twee leerlingen hetzelfde symbool en laat de klas raden welk geluid het voorstelt. Vergelijk hun interpretaties en bespreek waarom verschillende symbolen hetzelfde kunnen betekenen.

Toetsideeën

Peerbeoordeling

Na 'De Klank-Legenda' wisselen leerlingen partituren uit en voeren elkaars werk uit. Ze geven feedback met de vragen: Welk symbool was duidelijk? Welk symbool was verwarrend? Hoe klonk het stuk?

Uitgangskaart

Tijdens 'De Dirigent en het Orkest' krijgen leerlingen een klein leeg vel en tekenen één symbool voor een specifiek muzikaal idee (bijvoorbeeld een hoge toon). Ze schrijven erbij welk idee het symboliseert.

Discussievraag

Na 'Partituur Vertalen' bespreek je klassikaal: 'Wat maakt een grafische partituur succesvol? Welke symbolen werkten goed en waarom? Welke uitdagingen kwamen jullie tegen bij het interpreteren van elkaars werk?'

Uitbreidingen & ondersteuning

• Uitdaging: Leerlingen bedenken een partituur voor een bestaand muziekstuk en voeren deze uit voor de klas, waarbij ze hun symbolen toelichten.
• Ondersteuning: Geef leerlingen een lijst met voorgestelde symbolen (bijvoorbeeld golven voor volume, stippen voor toonhoogte) om hun creativiteit te sturen.
• Deeper exploration: Leerlingen onderzoeken hoe grafische notatie wordt gebruikt in hedendaagse muziek of filmmuziek en presenteren hun bevindingen.

Kernbegrippen

Grafische partituur	Een manier om muziek op te schrijven met behulp van tekeningen, symbolen en kleuren in plaats van traditionele muzieknoten.
Symbool	Een teken of afbeelding dat een idee, geluid of muzikale eigenschap vertegenwoordigt in een grafische partituur.
Visuele representatie	Het omzetten van muzikale elementen zoals toonhoogte, ritme of dynamiek naar zichtbare vormen of tekens.
Klankkleur	De unieke kwaliteit van een geluid, die bepaalt hoe het klinkt, bijvoorbeeld de klank van een fluit vergeleken met een trompet.
Dynamiek	De variatie in luidheid van muziek, van heel zacht (piano) tot heel luid (forte).