Beeldende vorming · Groep 6 · Kunstkijken: Geschiedenis en Kritiek · Periode 4

Moderne Kunst en Vernieuwing: Cubisme

Onderzoek naar het Cubisme, hoe het de regels van de kunst veranderde en de focus op meerdere perspectieven.

• SLO Kerndoelen en Eindtermen
• SLO: Basisonderwijs - Beeldende vorming: Kunststromingen
• SLO: Basisonderwijs - Beeldende vorming: Reflectie

Over dit onderwerp

De museumervaring is de kroon op het werk van de leerlingen. In dit onderwerp leren ze hoe ze hun eigen kunstwerken en die van klasgenoten kunnen presenteren aan een publiek. Ze denken na over de inrichting van een ruimte, het schrijven van zaalteksten en de rol van een curator. Dit sluit aan bij de SLO kerndoelen voor presenteren en waarderen.

Daarnaast is dit het moment voor reflectie en feedback. Leerlingen leren op een constructieve manier naar elkaars werk te kijken en hun mening te onderbouwen met argumenten. Dit onderwerp komt tot leven wanneer de klas wordt omgetoverd tot een echt museum, waarbij leerlingen verschillende rollen aannemen, van suppoost tot rondleider, en ze hun werk presenteren aan ouders of andere klassen.

Kernvragen

1. Explain hoe Cubistische kunstenaars een object van meerdere kanten tegelijk in één schilderij konden weergeven.
2. Analyze waarom Cubisme als 'vreemd' of 'lelijk' werd ervaren door het publiek in zijn begintijd.
3. Compare de benadering van de werkelijkheid in het Cubisme met die van het Impressionisme.

Leerdoelen

• Explain hoe Cubistische kunstenaars een object van meerdere kanten tegelijk in één schilderij konden weergeven, door de compositie te analyseren.
• Analyze waarom Cubisme als 'vreemd' of 'lelijk' werd ervaren door het publiek in zijn begintijd, op basis van de visuele kenmerken.
• Compare de benadering van de werkelijkheid in het Cubisme met die van het Impressionisme, door de technieken en onderwerpen te benoemen.
• Classify schilderijen op basis van hun Cubistische kenmerken, zoals fragmentatie en geometrische vormen.
• Create een eigen kunstwerk geïnspireerd op het Cubisme, waarbij meerdere perspectieven worden gecombineerd.

Voordat je begint

Basisprincipes van Vorm en Kleur

Waarom: Leerlingen moeten de basiselementen van beeldende kunst kunnen benoemen en herkennen voordat ze complexe stromingen zoals het Cubisme kunnen analyseren.

Introductie tot Kunststromingen: Impressionisme

Waarom: Het vergelijken van het Cubisme met het Impressionisme vereist dat leerlingen al enige kennis hebben van de kenmerken van het Impressionisme.

Kernbegrippen

Cubisme	Een kunststroming die rond 1907 ontstond, waarbij objecten worden opgedeeld in geometrische vormen en vanuit meerdere gezichtspunten tegelijk worden getoond.
Fragmentatie	Het opbreken van een object of beeld in kleinere, losse delen, kenmerkend voor het Cubisme.
Geometrische vormen	Vormen zoals vierkanten, cirkels, driehoeken en rechthoeken die gebruikt worden om objecten te vereenvoudigen in het Cubisme.
Meerdere perspectieven	Het tegelijkertijd weergeven van een object vanuit verschillende hoeken, alsof je eromheen loopt.
Analytisch Cubisme	De eerste fase van het Cubisme, waarbij objecten sterk werden gefragmenteerd en vaak in aardetinten werden geschilderd.

Pas op voor deze misvattingen

Veelvoorkomende misvatting

Een tentoonstelling is gewoon alle tekeningen op het prikbord hangen.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Leerlingen ontdekken dat de manier van presenteren (hoogte, belichting, groepering) bepaalt hoe we naar kunst kijken. Door actief te schuiven met werken in de ruimte, leren ze over de impact van de omgeving op de kunstervaring.

Veelvoorkomende misvatting

Feedback geven is zeggen of je iets 'mooi' of 'lelijk' vindt.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Feedback moet gaan over de gemaakte keuzes en technieken. Door middel van gestructureerde feedback-formats leren leerlingen objectiever te kijken. Actieve oefening in het verwoorden van observaties helpt hen hierbij.

Ideeën voor actief leren

Simulatiespel: De Klas-Curatoren

Leerlingen werken in groepjes om een thema te bedenken voor een tentoonstelling (bijv. 'Blauwe Maandag' of 'Kracht'). Ze selecteren kunstwerken van de hele klas die bij dit thema passen en bepalen de volgorde van ophangen.

60 min·Kleine groepjes

Denken-Delen-Uitwisselen: De Kracht van de Titel

Leerlingen bekijken een kunstwerk zonder titel. Individueel bedenken ze drie verschillende titels die de betekenis van het werk veranderen. Ze delen deze met een partner en bespreken hoe een titel onze blik beïnvloedt.

20 min·Duo's

Gallery Walk: Complimenten-Ronde

Tijdens de tentoonstelling loopt iedereen rond met een velletje post-its. Bij elk werk moeten ze één specifiek compliment schrijven over het techniekgebruik of de originaliteit, gebaseerd op de geleerde doelen.

30 min·Hele klas

Verbinding met de Echte Wereld

• Architecten gebruiken principes van fragmentatie en meerdere perspectieven bij het ontwerpen van gebouwen, waarbij ze de ruimte vanuit verschillende hoeken en functies bekijken.
• Grafisch ontwerpers passen soms Cubistische ideeën toe in posters en logo's om visuele interesse te wekken en informatie op een nieuwe manier te presenteren.
• In de filmindustrie worden technieken gebruikt die lijken op het Cubisme, zoals het tonen van een scène vanuit het perspectief van verschillende personages tegelijkertijd.

Toetsideeën

Uitgangskaart

Geef leerlingen een afbeelding van een bekend Cubistisch schilderij. Vraag hen twee Cubistische kenmerken te benoemen die ze in het schilderij herkennen en één reden waarom dit anders is dan een realistisch schilderij.

Discussievraag

Toon een Cubistisch portret naast een realistisch portret. Vraag: 'Hoe verschilt de manier waarop de kunstenaar naar het gezicht kijkt in deze twee schilderijen? Welke aanpak vind jij interessanter en waarom?'

Snelle Controle

Laat leerlingen een eenvoudig object (bijvoorbeeld een appel) vanuit drie verschillende hoeken schetsen. Vraag hen vervolgens om deze schetsen te combineren tot één tekening die de appel vanuit meerdere perspectieven toont, zoals een Cubist zou doen.

Veelgestelde vragen

Hoe organiseer ik een expositie in een klein lokaal?

Gebruik niet alleen de muren, maar ook ramen, de zijkanten van kasten en maak 'eilanden' van tafels voor ruimtelijk werk. Denk ook aan digitale presentaties op het digibord voor media-projecten.

Wat moet er op een tekstbordje bij een kunstwerk staan?

De naam van de kunstenaar, de titel van het werk, het gebruikte materiaal en één zin over wat de kunstenaar wilde laten zien of voelen. Dit helpt de bezoeker om het werk beter te begrijpen.

Hoe kan actieve werkvormen helpen bij de museumervaring?

Door leerlingen zelf verantwoordelijk te maken voor de inrichting en de rondleidingen, worden ze eigenaar van hun leerproces. Dit actieve proces van selecteren en presenteren dwingt hen om kritisch te reflecteren op hun eigen groei en die van hun klasgenoten.

Hoe betrek ik ouders bij de museumervaring?

Organiseer een 'feestelijke opening' aan het eind van de middag. Laat leerlingen als gids optreden en hun eigen werk en dat van anderen toelichten aan de hand van de geleerde begrippen.