AI en Werk: Kansen en Uitdagingen

Actief leren werkt voor dit onderwerp omdat leerlingen door ervaring en interactie beter inzicht krijgen in de complexe relatie tussen AI en werk. Door debatten, rollenspelen en praktische oefeningen ontdekken ze zelf hoe technologie banen beïnvloedt, in plaats van alleen theorie te bestuderen.

• Klas 6 VWO
• Informatica Meesterschap: Van Algoritme tot Maatschappij
• 4 activiteiten
• 35 min–50 min

Leerdoelen

1. Analyseren hoe specifieke beroepen, zoals data-analist of ethisch adviseur, direct beïnvloed worden door de opkomst van AI.
2. Evalueren van de maatschappelijke en economische impact van automatisering door AI op de Nederlandse arbeidsmarkt.
3. Synthetiseren van informatie uit verschillende bronnen om een onderbouwd standpunt te formuleren over de noodzaak van nieuwe vaardigheden voor de toekomst.
4. Identificeren van potentiële nieuwe beroepen die kunnen ontstaan als gevolg van de verdere ontwikkeling en implementatie van AI-technologieën.

World Café

⏱ 45 min·Duo's

Debatronde: AI versus Mens

Verdeel de klas in paren voor een debat: één kant verdedigt banen die AI overneemt, de andere nieuwe kansen. Elke leerling bereidt drie argumenten voor met voorbeelden uit nieuwsartikelen. Wissel rollen na 10 minuten en vote met exit-tickets.

Voorbereiding & details

Welke banen zullen veranderen of verdwijnen door AI?

Facilitatietip: Tijdens de debatronde: zorg dat leerlingen zich verdiepen in zowel voor- als tegenargumenten door vooraf betrouwbare bronnen te delen en rollen te verdelen.

Setup: Kleine tafels (4-5 personen) verspreid door de ruimte

Materials: Grote vellen papier ('tafelkleden') met vragen, Markers (verschillende kleuren per ronde), Instructiekaart voor de tafelhost

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Sociaal Bewustzijn
• Relatievaardigheden

World Café

⏱ 50 min·Kleine groepjes

Toekomstkaart: Banenmapping

In kleine groepen tekenen leerlingen een tijdlijn van de arbeidsmarkt: huidige banen, AI-impact en nieuwe beroepen. Voeg vaardigheden toe met post-its. Presenteer en bespreek gemeenschappelijke trends in plenair overleg.

Voorbereiding & details

Welke nieuwe banen kunnen er ontstaan door AI?

Facilitatietip: Bij de toekomstkaart: geef leerlingen duidelijke richtlijnen voor hun onderzoek en stimuleer vergelijkingen tussen verschillende sectoren.

Setup: Kleine tafels (4-5 personen) verspreid door de ruimte

Materials: Grote vellen papier ('tafelkleden') met vragen, Markers (verschillende kleuren per ronde), Instructiekaart voor de tafelhost

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Sociaal Bewustzijn
• Relatievaardigheden

World Café

⏱ 35 min·Individueel

Vaardighedenscan: Persoonlijke Inventaris

Individueel vullen leerlingen een checklist in met AI-bestendige vaardigheden zoals probleemoplossen. In kleine groepen vergelijken ze en prioriteren top-5 voor de toekomst. Sluit af met klassenbrede mindmap.

Voorbereiding & details

Welke vaardigheden zijn belangrijk om te leren voor een toekomst met AI?

Facilitatietip: Tijdens de vaardighedenscan: maak de link tussen persoonlijke sterke punten en toekomstige beroepseisen zichtbaar door concrete voorbeelden te gebruiken.

Setup: Kleine tafels (4-5 personen) verspreid door de ruimte

Materials: Grote vellen papier ('tafelkleden') met vragen, Markers (verschillende kleuren per ronde), Instructiekaart voor de tafelhost

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Sociaal Bewustzijn
• Relatievaardigheden

Rollenspel

⏱ 40 min·Duo's

Rollenspel: Sollicitatie 2035

In paren oefenen leerlingen sollicitatiegesprekken voor AI-beroepen: één sollicitant, één HR met AI-vragen. Wissel rollen en evalueer met rubrics op toekomstvaardigheden.

Voorbereiding & details

Welke banen zullen veranderen of verdwijnen door AI?

Facilitatietip: Bij het rollenspel: laat leerlingen eerst een korte brainstorm doen over hybride beroepen voordat ze in rol schieten.

Setup: Open ruimte of herschikte tafels voor het naspelen van het scenario

Materials: Rolkaarten met achtergrondinformatie en doelen, Briefing van het scenario

• Toepassen
• Analyseren
• Evalueren
• Sociaal Bewustzijn
• Zelfbewustzijn

Dit onderwerp onderwijzen

Ervaren docenten benadrukken dat leerlingen het beste leren door te doen: door te debatteren, te experimenteren en zich in te leven in verschillende perspectieven. Vermijd te veel theorie vooraf; begin met eenvoudige voorbeelden en laat leerlingen zelf ontdekken. Onderzoek toont aan dat actieve betrokkenheid en directe feedback de retentie en toepassing van kennis vergroten.

Wat je kunt verwachten

Succesvolle leerervaringen tonen leerlingen die in staat zijn om kritisch te analyseren welke taken door AI worden overgenomen en welke nieuwe vaardigheden nodig zijn. Ze kunnen hun bevindingen helder presenteren, luisteren naar verschillende perspectieven en toekomstscenario’s realistisch inschatten.

Pas op voor deze misvattingen

Veelvoorkomende misvatting

Tijdens de debatronde horen docenten vaak de uitspraak: 'AI neemt alle banen over.'

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Tijdens de debatronde: gebruik de opgebouwde argumenten om leerlingen te wijzen op data uit hun toekomstkaarten, waar ze zelf hebben gezien dat AI vooral routinewerk automatiseert en nieuwe banen creëert in supervisie en ethiek. Vraag hen om concrete voorbeelden van beide kanten te zoeken in de bronnen.

Veelvoorkomende misvatting

Tijdens groepsdiscussies over vaardigheden horen docenten vaak: 'Je hebt geen nieuwe vaardigheden nodig door AI.'

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Tijdens de vaardighedenscan: laat leerlingen hun eigen sterke punten koppelen aan een toekomstscenario uit hun toekomstkaart. Wijs ze erop dat hun invulling van de scan (bijvoorbeeld empathie of creativiteit) direct gekoppeld is aan de uitdagingen uit hun eigen onderzoek.

Veelvoorkomende misvatting

Bij het rollenspel horen docenten vaak: 'Alleen tech-banen overleven AI.'

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Tijdens het rollenspel: gebruik de rollen die leerlingen aannemen om te laten zien hoe AI ook in zorg en onderwijs wordt ingezet, maar altijd met een menselijke component. Laat hen reflecteren op de hybride beroepen die ze simuleren en hoe die juist menselijke vaardigheden versterken.

Toetsideeën

Discussievraag

Na de debatronde: start een klassengesprek met de vraag: 'Noem drie concrete taken binnen een beroep dat jullie kennen, die waarschijnlijk door AI geautomatiseerd zullen worden. Leg uit waarom.' Geef leerlingen 5 minuten om individueel te noteren, daarna 10 minuten klassikale uitwisseling.

Uitgangskaart

Tijdens de toekomstkaart: laat leerlingen op een kaartje noteren: 1) Één nieuw beroep dat volgens hen door AI zal ontstaan. 2) Twee vaardigheden die essentieel zijn om succesvol te zijn in de toekomstige arbeidsmarkt. 3) Één uitdaging die de maatschappij moet aangaan met betrekking tot AI en werk.

Snelle Controle

Tijdens de vaardighedenscan: stel leerlingen de vraag: 'Wat is het verschil tussen reskilling en upskilling in de context van AI?' Vraag drie leerlingen om hun antwoord te delen en geef direct feedback op de correctheid en volledigheid.

Uitbreidingen & ondersteuning

• Laat leerlingen die snel klaar zijn een shortlist maken van drie banen die volgens hen het meest door AI zullen veranderen en drie nieuwe banen die zullen ontstaan. Laat ze kort toelichten waarom.
• Voor leerlingen die moeite hebben: geef een lijst met voorbeelden van routineklussen en vraag hen per taak te bedenken welk beroep erbij hoort en hoe AI dat werk beïnvloedt.
• Laat leerlingen die extra tijd hebben een diepgaand essay schrijven (max. 300 woorden) over één specifieke sector en hoe AI daar de komende tien jaar de arbeidsmarkt zal transformeren.

Kernbegrippen

Automatisering	Het proces waarbij taken, voorheen uitgevoerd door mensen, worden overgenomen door machines of computersystemen, vaak gedreven door AI.
Reskilling en Upskilling	Reskilling betekent het aanleren van compleet nieuwe vaardigheden voor een ander beroep, terwijl upskilling het verdiepen van bestaande vaardigheden binnen het huidige beroep betreft.
Digitale Geletterdheid	Het vermogen om digitale technologieën effectief te gebruiken, informatie te vinden, te evalueren en te creëren in verschillende contexten, inclusief de werkomgeving.
Algoritmische Bias	Systematische en herhaalbare fouten in een computersysteem die leiden tot oneerlijke uitkomsten, bijvoorbeeld bij werving en selectie door AI.