Informatica · Klas 6 VWO

Ideeën voor actief leren

AI die Leert: Patronen Herkennen

Actief leren werkt uitstekend voor dit onderwerp omdat leerlingen beter inzicht krijgen in complexe ethische vraagstukken door ze te ervaren in interactieve situaties. Door zelf te debatteren, te rollenspelen en te reflecteren op toekomstscenario’s voelen ze de urgentie en relevantie van deze thema’s, wat leidt tot diepere verwerking dan passief luisteren.

• SLO Kerndoelen en Eindtermen
• SLO: Voortgezet onderwijs - Machine Learning
• SLO: Voortgezet onderwijs - Gegevensanalyse

• 40–50 min
• Duo's → Hele klas
• 3 activiteiten

Activiteit 01

• Formeel debat
• 45 min · Hele klas

Formeel debat: De Zelfrijdende Auto

Organiseer een debat over het 'trolley-probleem' toegepast op zelfrijdende auto's. Wie is verantwoordelijk bij een ongeluk: de programmeur, de eigenaar of de fabrikant? Leerlingen moeten hun standpunt onderbouwen met ethische kaders.

Hoe kan een computer leren om een kat te herkennen op een foto?

Facilitatietip

Geef bij de Structured Debate duidelijk de regels voor het debateren en de tijdslimieten, zodat leerlingen zich kunnen focussen op de inhoud.

Waar je op moet letten

Geef leerlingen een afbeelding van een dier dat niet in de trainingsdata zat (bijvoorbeeld een hond). Vraag hen: 1. Zal de AI dit dier correct classificeren als 'geen kat'? Waarom wel/niet? 2. Welke aanpassing in de trainingsdata zou de betrouwbaarheid van de AI voor dit soort gevallen kunnen verbeteren?

• Analyseren
• Evalueren
• Creëren
• Zelfmanagement
• Besluitvorming

Activiteit 02

• Rollenspel
• 50 min · Kleine groepjes

Rollenspel: De Ethische Commissie

Een fictief bedrijf wil een app lanceren die emoties van werknemers analyseert via de webcam. Leerlingen spelen verschillende rollen (CEO, privacy-advocaat, werknemer, vakbond) en moeten beslissen of en onder welke voorwaarden de app er mag komen.

Waarom heeft AI veel voorbeelden nodig om te leren?

Facilitatietip

Zorg bij de Role Play dat de rollen van de ethische commissieleden duidelijk gedefinieerd zijn, met bijbehorende belangen en standpunten.

Waar je op moet letten

Stel de vraag: 'Stel, een AI is getraind om gezichten te herkennen, maar de trainingsdata bevatten voornamelijk foto's van mensen met een lichte huidskleur. Welke problemen kunnen ontstaan bij het herkennen van gezichten van mensen met een donkere huidskleur? Hoe zou je dit probleem proberen op te lossen?'

• Toepassen
• Analyseren
• Evalueren
• Sociaal Bewustzijn
• Zelfbewustzijn

Activiteit 03

• Gallery Walk
• 40 min · Kleine groepjes

Gallery Walk: De Toekomst van Werk

Leerlingen maken infographics over hoe AI verschillende beroepen (arts, vrachtwagenchauffeur, kunstenaar) gaat veranderen. Tijdens de walk-through discussiëren ze over de noodzaak van een basisinkomen of omscholing.

Wat gebeurt er als AI verkeerde voorbeelden krijgt?

Facilitatietip

Laat bij de Gallery Walk leerlingen hun reflectiekaarten voorbereiden voordat ze naar de volgende poster gaan, zodat ze tijd hebben om na te denken.

Waar je op moet letten

Toon twee sets afbeeldingen: set A met veel variatie (verschillende kattenrassen, achtergronden) en set B met weinig variatie (alleen katten op een witte achtergrond). Vraag: 'Welke set is waarschijnlijk beter om een AI te trainen om katten te herkennen in het wild? Leg uit waarom, met behulp van het concept van 'bias' en 'generaliseerbaarheid'.

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Creëren
• Relatievaardigheden
• Sociaal Bewustzijn

Enkele opmerkingen over deze eenheid onderwijzen

Begin met een korte uitleg over ethiek in de techniek, maar gebruik vooral authentieke voorbeelden uit de media en wetenschap om de relevantie te benadrukken. Vermijd te abstracte theorie; leerlingen leren het beste door zelf actief na te denken en te discussiëren. Onderzoek laat zien dat rollenspelen en debatten het meest effectief zijn voor het ontwikkelen van kritisch denkvermogen en empathie.

Succesvolle leerlingen tonen dat ze ethische dilemma’s kunnen analyseren, standpunten kunnen onderbouwen met argumenten en de impact van technologie op maatschappij en individu kunnen benoemen. Ze gebruiken concrete voorbeelden en tonen begrip van concepten zoals bias, privacy en machtsverhoudingen.

---

Pas op voor deze misvattingen

• Tijdens de Structured Debate: 'Algoritmes zijn objectief omdat ze op wiskunde gebaseerd zijn.',

  Tijdens de Structured Debate: gebruik de toeslagenaffaire als voorbeeld om te laten zien hoe menselijke keuzes in data en algoritmes leiden tot onbedoelde bias. Vraag leerlingen om voorbeelden te geven van andere situaties waarin 'neutrale' systemen onrechtvaardig uitpakken.

• Tijdens de Role Play: 'Privacy is alleen belangrijk als je iets te verbergen hebt.',

  Tijdens de Role Play: bespreek het concept van autonomie en machtsbalans met behulp van micro-targeting in sociale media. Gebruik de rollen in de commissie om te laten zien hoe bedrijven en overheden invloed uitoefenen op vrije keuzes.

---

Methodes gebruikt in dit overzicht

• Formeel debat
• Rollenspel
• Gallery Walk