Geschiedenis · Klas 3 VWO

Ideeën voor actief leren

De Rol van Omstanders en Redders

Actief leren werkt bij dit onderwerp omdat leerlingen door ervaring en interactie de complexiteit van morele keuzes beter begrijpen. Door zich in te leven in de rollen van omstander, dader en redder, zien ze direct hoe angst, groepsdruk en empathie hun beslissingen beïnvloeden. Deze benadering maakt abstracte ethische vraagstukken tastbaar en persoonlijk relevant.

SLO Kerndoelen en EindtermenSLO: Voortgezet onderwijs - Ethiek en burgerschapSLO: Voortgezet onderwijs - Mensenrechten

30–50 minDuo's → Hele klas4 activiteiten

Activiteit 01

Rollenspel45 min · Kleine groepjes

Rollenspel: Morele Keuzes

Verdeel de klas in groepen van vier. Elke groep krijgt een historisch scenario met rollen als omstander, dader en redder. Leerlingen spelen het na, bespreken keuzes en wisselen rollen. Sluit af met een klassenreflectie.

Analyseer de factoren die bepaalden of mensen daders, omstanders of redders werden tijdens de Holocaust.

FacilitatietipTijdens het rollenspel is het belangrijk om leerlingen eerst individueel te laten nadenken over hun keuze voordat ze in groepjes discussiëren, zodat stilte geen passiviteit wordt.

Waar je op moet lettenStel de vraag: 'Welke persoonlijke eigenschappen of omstandigheden maakten het voor iemand makkelijker om een redder te zijn, en voor een ander om een omstander te blijven tijdens de Holocaust?' Laat leerlingen eerst individueel nadenken en daarna in kleine groepjes discussiëren, met als doel het formuleren van drie kernfactoren.

ToepassenAnalyserenEvaluerenSociaal BewustzijnZelfbewustzijn

Volledige les genereren

Activiteit 02

Circuitmodel50 min · Kleine groepjes

Circuitmodel: Bronnen over Redders

Richt vier stations in met primaire bronnen: dagboeken, foto's en getuigenissen. Groepen rotëren, noteren motivaties en risico's. Elke groep presenteert één bron aan de klas.

Verklaar de moed en risico's die 'Rechtvaardigen onder de Volkeren' namen om Joden te redden.

FacilitatietipBij de stations over redders geef elk station een andere bron, zoals een dagboekfragment of een interview, en vraag leerlingen om de motieven van de redder in één zin samen te vatten.

Waar je op moet lettenGeef leerlingen een kaartje met de naam van een historische figuur (bijvoorbeeld een bekende redder, een anonieme omstander, of een laaggeplaatste dader). Vraag hen één zin te schrijven die de belangrijkste motivatie van deze persoon verklaart, en één zin over de mogelijke gevolgen van hun keuze.

OnthoudenBegrijpenToepassenAnalyserenZelfmanagementRelatievaardigheden

Volledige les genereren

Activiteit 03

Formeel debat40 min · Hele klas

Formeel debat: Omstandersverantwoordelijkheid

Verdeel in twee teams: voor- en tegenstanders van 'omstanders zijn medeplichtig'. Geef voorbereidingstijd met bronnen. Laat debatteren met jury van medeleerlingen.

Beoordeel de verantwoordelijkheid van de internationale gemeenschap ten aanzien van de Holocaust.

FacilitatietipBij het debat over omstandersverantwoordelijkheid zorg dat beide kanten evenveel spreektijd krijgen, en introduceer een neutrale voorzitter die de discussie structureert met gerichte vragen.

Waar je op moet lettenToon een korte, neutrale beschrijving van een fictief scenario waarin iemand getuige is van een kleine vorm van onrecht. Vraag leerlingen om in één zin aan te geven wat een 'omstander' zou doen en in één zin wat een 'redder' zou doen in deze situatie.

AnalyserenEvaluerenCreërenZelfmanagementBesluitvorming

Volledige les genereren

Activiteit 04

Casusanalyse30 min · Duo's

Individuele Reflectie: Persoonlijke Keuze

Leerlingen lezen een redder-verhaal en schrijven een dagboekentry over hun eigen keuze in een vergelijkbaar scenario. Deel in paren en bespreek gemeenschappelijke thema's.

Analyseer de factoren die bepaalden of mensen daders, omstanders of redders werden tijdens de Holocaust.

FacilitatietipLaat bij de individuele reflectie leerlingen eerst hun eigen ervaringen opschrijven, voordat ze de historische context erbij pakken, om hun persoonlijke kijk te verhelderen.

AnalyserenEvaluerenCreërenBesluitvormingZelfmanagement

Volledige les genereren

Sjablonen

Sjablonen die passen bij deze Geschiedenis-activiteiten

Gebruik, bewerk, print of deel ze.

Enkele opmerkingen over deze eenheid onderwijzen

Ervaren docenten benadrukken dat leerlingen vaak geneigd zijn om daders als slecht en redders als goed te bestempelen. Vermijd deze vereenvoudiging door leerlingen te laten zien dat de meeste mensen in situaties van druk handelden uit zelfbehoud, angst of overtuiging. Gebruik bronnen die de innerlijke strijd van individuen tonen, zoals brieven of getuigenissen, om stereotypen te doorbreken. Onderzoek wijst uit dat leerlingen moeilijke morele vraagstukken beter begrijpen als ze eerst hun eigen waarden onderzoeken voordat ze historische voorbeelden analyseren.

Succesvol leren zie je wanneer leerlingen kunnen uitleggen welke factoren de keuzes van mensen beïnvloeden en deze kunnen koppelen aan historische voorbeelden. Ze tonen empathie door zich te verplaatsen in de positie van anderen en kunnen hun eigen oordelen onderbouwen met bronnen en discussies. Een kritische houding waarbij ze stereotypen herkennen en nuance aanbrengen, is het einddoel.

Pas op voor deze misvattingen

Tijdens het rollenspel 'Morele Keuzes' denken sommige leerlingen dat omstanders altijd onwetend waren.
Tijdens het rollenspel 'Morele Keuzes' geef je leerlingen de opdracht om in hun rolverdeling expliciet te benoemen wat ze wisten of vermoedden over de situatie, zodat de nuance van ontkenning en onwetendheid zichtbaar wordt.
Tijdens de stations over bronnen over redders worden redders vaak gezien als helden zonder twijfel.
Tijdens de stations over bronnen over redders vraag je leerlingen om in hun samenvattingen de angsten en twijfels van de redder te benoemen, bijvoorbeeld door te verwijzen naar hun eigen innerlijke strijd bij het lezen van de bronnen.
Tijdens het debat 'Omstandersverantwoordelijkheid' wordt de invloed van de samenleving op individuele keuzes onderschat.
Tijdens het debat 'Omstandersverantwoordelijkheid' introduceer je een voorbeeld van groepsdruk in de klasomgeving, zoals een situatie waarin leerlingen samen een keuze moeten maken, om de invloed van de context te laten ervaren.

Methodes gebruikt in dit overzicht

Meer in De Tweede Wereldoorlog en de Holocaust

De Blitzkrieg en de Val van Frankrijk

Leerlingen analyseren de Duitse militaire strategie van de Blitzkrieg en de snelle verovering van West-Europa.

3 methodologies

De Slag om Engeland en de Luchtoorlog

Leerlingen bestuderen de luchtoorlog boven Groot-Brittannië en de Britse weerstand tegen een Duitse invasie.

3 methodologies

Operatie Barbarossa en het Oostfront

Leerlingen analyseren de Duitse invasie van de Sovjet-Unie en de brutaliteit van de oorlog aan het Oostfront.

3 methodologies

Pearl Harbor en de Oorlog in de Pacific

Leerlingen onderzoeken de Japanse aanval op Pearl Harbor en de escalatie van de oorlog in Azië en de Stille Oceaan.

3 methodologies

Nederland in Oorlog: Bezetting en Aanpassing

Leerlingen bestuderen de Duitse bezetting van Nederland, de aanpassing van de bevolking en de eerste vormen van verzet.

3 methodologies