Filosofie · Klas 6 VWO

Ideeën voor actief leren

Lichaam en Geest

Het lichaam-geestprobleem vormt de kern van de wijsgerige antropologie in de bovenbouw van het vwo. In deze module onderzoeken leerlingen de fundamentele vraag of de mens bestaat uit twee gescheiden substanties of dat onze geestelijke processen volledig te herleiden zijn tot fysieke hersenactiviteit. We kijken naar klassieke denkers zoals Descartes, maar leggen ook de link naar moderne neurowetenschappen en de filosofie van de geest. Dit onderwerp daagt leerlingen uit om kritisch te reflecteren op hun eigen identiteit en de aard van bewustzijn.

• SLO Kerndoelen en Eindtermen
• SLO Domein B: Wijsgerige antropologie
• SLO Subdomein B1: Het lichaam-geestprobleem

• 20–45 min
• Duo's → Hele klas
• 3 activiteiten

Activiteit 01

• Socratisch gesprek
• 30 min · Kleine groepjes

Gedachte-experiment: De Chinese Kamer

In kleine groepen simuleren leerlingen het experiment van John Searle. Eén leerling zit 'in de kamer' en volgt strikte instructies om symbolen te verwerken zonder de betekenis te begrijpen, terwijl de rest observeert of er sprake is van echt begrip of louter dataverwerking.

Wat is de verhouding tussen lichaam en geest?

• Analyseren
• Evalueren
• Creëren
• Sociaal Bewustzijn
• Relatievaardigheden

Activiteit 02

• Formeel debat
• 45 min · Hele klas

Formeel debat: Turingtest vs. Bewustzijn

De klas wordt verdeeld in voor- en tegenstanders van de stelling dat een machine die de Turingtest doorstaat, daadwerkelijk een geest heeft. Leerlingen gebruiken argumenten uit het functionalisme en het substantiedualisme om hun positie te verdedigen.

Zijn wij uitsluitend ons brein?

• Analyseren
• Evalueren
• Creëren
• Zelfmanagement
• Besluitvorming

Activiteit 03

• Denken-Delen-Uitwisselen
• 20 min · Duo's

Denken-Delen-Uitwisselen: Mary's Kamer

Leerlingen reflecteren individueel op het scenario van de kleurenwetenschapper Mary die voor het eerst rood ziet. Na overleg in tweetallen presenteren ze aan de klas of kwalitatieve ervaringen (qualia) bewijzen dat het fysicalisme onvolledig is.

Kan een machine bewustzijn hebben?

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Zelfbewustzijn
• Relatievaardigheden

Enkele opmerkingen over deze eenheid onderwijzen

---

Pas op voor deze misvattingen

• Dualisme betekent simpelweg dat je hersenen en gedachten hebt.

  Dualisme stelt dat geest en lichaam twee fundamenteel verschillende substanties zijn die onafhankelijk van elkaar kunnen bestaan. Door middel van een klassendebat over de deelbaarheid van materie versus de ondeelbaarheid van de geest ontdekken leerlingen de strikte filosofische definitie van substantie.

• Functionalisme is hetzelfde als materialisme.

  Hoewel functionalisten vaak materialist zijn, draait functionalisme om de rol of functie van een mentale toestand, niet om de fysieke realisatie ervan. Een simulatie waarbij leerlingen dezelfde 'functie' (bijvoorbeeld een rekenopdracht) uitvoeren met verschillende materialen helpt dit onderscheid te verduidelijken.

---

Methodes gebruikt in dit overzicht

• Socratisch gesprek
• Formeel debat
• Denken-Delen-Uitwisselen