Citizenship · Groep 5 · Mediawijsheid en communicatie · 4.º Período

Nepnieuws en betrouwbare informatie

Een eerste verkenning van nepnieuws en reclame. Leerlingen leren kritisch te kijken naar wat ze online lezen en zien.

Kort samengevat:In een tijd van informatie-overvloed is het kunnen onderscheiden van feiten en fictie een kernvaardigheid voor elke burger. In dit thema leren leerlingen van groep 5 kritisch te kijken naar de bronnen van hun informatie, passend bij SLO Kerndoel 35. We onderzoeken waarom mensen nepnieuws maken (om geld te verdienen of om mensen te foppen) en hoe reclame ons probeert te verleiden.

• SLO Kerndoelen en Eindtermen
• SLO Kerndoel 35

Over dit onderwerp

In een tijd van informatie-overvloed is het kunnen onderscheiden van feiten en fictie een kernvaardigheid voor elke burger. In dit thema leren leerlingen van groep 5 kritisch te kijken naar de bronnen van hun informatie, passend bij SLO Kerndoel 35. We onderzoeken waarom mensen nepnieuws maken (om geld te verdienen of om mensen te foppen) en hoe reclame ons probeert te verleiden.

Het doel is niet om leerlingen wantrouwig te maken, maar om hen een gezonde dosis kritisch denken mee te geven. We kijken naar clickbait, gefotoshopte beelden en gesponsorde content. Dit onderwerp komt tot leven wanneer leerlingen zelf 'nepnieuws' mogen maken om te ontdekken hoe makkelijk het is om anderen te misleiden.

Kernvragen

1. Hoe weet je of iets op internet waar is?
2. Waarom maken mensen nepnieuws?
3. Hoe herken je reclame?

Pas op voor deze misvattingen

Veelvoorkomende misvatting

Als er een foto bij staat, moet het wel waar zijn.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Laat zien hoe makkelijk foto's bewerkt kunnen worden met eenvoudige apps. Een hands-on activiteit waarbij leerlingen zelf een foto 'aanpassen' maakt dit direct duidelijk.

Veelvoorkomende misvatting

Nieuws op internet is altijd gecontroleerd door experts.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Leg uit dat iedereen iets op internet kan zetten. Gebruik een vergelijking tussen een officieel journaal en een willekeurige post op sociale media om het verschil in betrouwbaarheid te laten zien.

Ideeën voor actief leren

Documentenmysterie

Collaboratieve Investigatie: Echt of Nep?

Geef groepjes leerlingen een setje nieuwsberichten en foto's. Sommige zijn echt, andere zijn overduidelijk nep of gemanipuleerd. Ze moeten met bewijzen komen waarom ze denken dat iets waar is of niet.

45 min·Kleine groepjes

Simulatiespel

De Reclamemakers

Leerlingen krijgen een saai voorwerp (zoals een oude sok) en moeten een reclame maken die mensen overtuigt dat dit het beste product ooit is. Bespreek daarna welke 'trucs' ze hebben gebruikt om mensen te foppen.

50 min·Kleine groepjes

Denken-Delen-Uitwisselen

Waarom zou je liegen?

Bespreek een voorbeeld van een nepnieuwsbericht. Leerlingen denken na over wie dit bericht gemaakt zou kunnen hebben en wat diegene ermee wilde bereiken. Ze delen hun theorieën met een buur.

20 min·Duo's

Veelgestelde vragen

Hoe leg ik het begrip 'clickbait' uit aan kinderen?

Vergelijk het met een cadeautje in een hele mooie verpakking, maar als je het openmaakt zit er niets in of iets heel saais. De maker wil alleen maar dat je op het doosje klikt, zodat hij geld verdient met reclames.

Wat zijn goede bronnen voor nieuws voor groep 5?

Het Jeugdjournaal en de website van Kidsweek zijn uitstekende voorbeelden van betrouwbare bronnen die informatie op een begrijpelijke en gecontroleerde manier brengen. Gebruik deze als standaard in de klas.

Waarom maken mensen eigenlijk nepnieuws?

Meestal om drie redenen: om geld te verdienen (door veel kliks), om een grapje te maken, of om mensen boos of bang te maken zodat ze anders gaan denken. Het begrijpen van de motivatie helpt leerlingen om kritischer te kijken.

Hoe kan actieve werkvormen helpen bij het herkennen van nepnieuws?

Door zelf nepnieuws of misleidende reclame te maken, 'ontmaskeren' leerlingen de technieken die hiervoor gebruikt worden. Deze actieve rol als maker geeft hen een voorsprong wanneer ze in hun vrije tijd online zijn; ze herkennen de patronen sneller.