Beeldende vorming · Groep 5 · Verhalen Vertellen: Theater en Beeld · Periode 2

Tableau Vivant: Levende Schilderijen

Leerlingen bootsen beroemde schilderijen na door middel van stilstaand spel, waarbij ze aandacht besteden aan compositie, expressie en detail.

• SLO Kerndoelen en Eindtermen
• SLO: Basisonderwijs - Beeldende vorming: reflectie
• SLO: Basisonderwijs - Beeldende vorming: kunstgeschiedenis

Over dit onderwerp

Tableau Vivant, ofwel 'levend schilderij', is een unieke kruisbestuiving tussen beeldende kunst en theater. Leerlingen bestuderen beroemde schilderijen en proberen deze met hun eigen lichaam zo nauwkeurig mogelijk na te bootsen. Ze letten hierbij op compositie, gezichtsuitdrukking en de onderlinge verhoudingen tussen de personages. Dit sluit aan bij de SLO kerndoelen voor reflectie en kunstgeschiedenis.

Door letterlijk in de huid van een personage uit een kunstwerk te kruipen, ontwikkelen leerlingen een dieper begrip van de keuzes van de kunstenaar. Waarom staat die persoon daar? Wat vertelt die handreiking ons? Het 'bevriezen' van een moment dwingt hen tot uiterste concentratie en lichaamsbewustzijn. In een actieve setting leren ze niet alleen kijken naar kunst, maar deze ook fysiek te analyseren en te interpreteren.

Kernvragen

1. Analyseer welke details in de compositie en expressie van een schilderij essentieel zijn om het verhaal te begrijpen.
2. Verklaar hoe je met je lichaam en gezichtsuitdrukking een emotie of houding kunt 'bevriezen' in een tableau vivant.
3. Ontwerp een tableau vivant van een bekend kunstwerk en rechtvaardig de keuzes voor kostuums en rekwisieten.

Leerdoelen

• Analyseer de compositie en expressie in een specifiek schilderij om de essentiële elementen te identificeren die het verhaal vertellen.
• Demonstreer hoe specifieke lichaamshoudingen en gezichtsuitdrukkingen een emotie of situatie kunnen weergeven in een stilstaand beeld.
• Ontwerp een tableau vivant van een gekozen kunstwerk, waarbij de keuzes voor kostuums en rekwisieten worden onderbouwd.
• Vergelijk de interpretatie van een schilderij door middel van een tableau vivant met de oorspronkelijke compositie van de kunstenaar.

Voordat je begint

Het herkennen van basisemoties

Waarom: Leerlingen moeten basisemoties kunnen herkennen en benoemen om deze vervolgens te kunnen uitbeelden in een tableau vivant.

Basisprincipes van compositie in beeldende kunst

Waarom: Kennis van hoe elementen in een beeld zijn geplaatst, helpt leerlingen bij het analyseren van schilderijen en het nabootsen van de compositie.

Kernbegrippen

Tableau Vivant	Een 'levend schilderij' waarbij personen een stilstaand beeld uit een kunstwerk nabootsen met hun lichaam, gezichtsuitdrukking en houding.
Compositie	De manier waarop alle elementen in een schilderij zijn gerangschikt, zoals de plaatsing van personen, voorwerpen en de lijnen die de kijker leiden.
Expressie	De gezichtsuitdrukking en lichaamstaal van de personen in een schilderij, die hun gevoelens of de situatie weergeven.
Rekwisieten	Voorwerpen die worden gebruikt om een scène of personage in een tableau vivant compleet te maken en de sfeer van het originele schilderij te benaderen.

Pas op voor deze misvattingen

Veelvoorkomende misvatting

Een tableau vivant is gewoon een foto maken.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Leerlingen denken vaak dat het alleen om het plaatje gaat. De kracht zit echter in het 'vasthouden' van de energie en de focus. Door middel van peer-feedback leren ze dat een tableau pas echt leeft als de innerlijke spanning van het personage voelbaar is.

Veelvoorkomende misvatting

Je moet precies dezelfde kleren aan als op het schilderij.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Kinderen kunnen gefixeerd raken op kostuums. Leer hen via een actieve oefening dat de houding en de blik (de essentie) veel belangrijker zijn voor de herkenbaarheid dan een identieke outfit.

Ideeën voor actief leren

Onderzoekskring: De Schilderij-Puzzel

Groepjes krijgen een afbeelding van een groepsportret (bijv. De Nachtwacht). Ze moeten bepalen wie welke rol op zich neemt en hoe ze de diepte in het schilderij kunnen vertalen naar hun eigen opstelling in de ruimte.

30 min·Kleine groepjes

Gallery Walk: Levend Museum

De helft van de klas vormt tableaus door de ruimte, de andere helft loopt rond als museumbezoekers. De bezoekers proberen te raden welk verhaal of welke emotie er wordt uitgebeeld zonder dat de 'beelden' bewegen.

20 min·Hele klas

Denken-Delen-Uitwisselen: De Bevroren Emotie

Leerlingen bekijken een schilderij met veel actie. In tweetallen kiezen ze één personage en bootsen de houding na. Ze bespreken met elkaar: hoe voelt deze houding in je lichaam? Ben je gespannen of ontspannen?

15 min·Duo's

Verbinding met de Echte Wereld

• Museumgidsen in het Rijksmuseum gebruiken hun kennis van compositie en historische context om bezoekers te helpen kunstwerken beter te begrijpen en te interpreteren, net zoals leerlingen dat doen met tableaux vivants.
• Acteurs en theatermakers bestuderen klassieke schilderijen voor inspiratie voor hun scènes, kostuums en poses, om zo de emotie en sfeer van een bepaald tijdperk of verhaal te vangen.

Toetsideeën

Uitgangskaart

Geef elke leerling een kaartje met de naam van een beroemd schilderij. Vraag hen om in één zin te beschrijven welke emotie of welk verhaal zij in dat schilderij herkennen en welke twee elementen (houding, rekwisiet) ze zouden gebruiken om dit in een tableau vivant te laten zien.

Peerbeoordeling

Laat leerlingen in kleine groepjes een tableau vivant van een schilderij maken. Na de presentatie geven de andere groepen feedback op basis van twee vragen: 'Welk detail uit het schilderij is het beste nagebootst?' en 'Welk rekwisiet of welke houding had het verhaal nog duidelijker kunnen maken?'

Snelle Controle

Toon een schilderij en vraag de leerlingen om met hun handen een 'kader' te vormen om het belangrijkste deel van de compositie. Bespreek vervolgens kort waarom zij dat deel kozen en wat het vertelt.

Veelgestelde vragen

Welke schilderijen zijn geschikt voor een tableau vivant?

Kies werken met duidelijke actie en meerdere personages. Denk aan 'De Nachtwacht' van Rembrandt, 'De Aardappeleters' van Van Gogh of de verhalende werken van Jan Steen. Ook moderne, abstracte composities kunnen een interessante uitdaging zijn.

Hoe help ik leerlingen om lang stil te blijven staan?

Maak er een spel van ('standbeeldje'). Leer ze om een punt in de verte te fixeren en rustig door hun neus te ademen. Begin met korte sessies van 20 seconden en bouw dit langzaam uit.

Waarom is tableau vivant een goede actieve leervorm?

Het maakt kunstgeschiedenis fysiek en memorabel. In plaats van passief naar een scherm te kijken, analyseren leerlingen de compositie door deze zelf te construeren. Dit bevordert het kritisch kijken en de samenwerking binnen de groep.

Hoe betrek ik de achtergrond bij een tableau vivant?

Leerlingen die geen personage spelen, kunnen met hun lichamen of simpele rekwisieten (een tafel, een doek) de architectuur of de omgeving van het schilderij vormen. Zo is iedereen actief betrokken bij het eindresultaat.