
Lesgeven met Hexagonaal denken: Complete gids voor de klas
Door Flip Education Team | Bijgewerkt op Maart 2026
Breng visueel verbanden aan tussen concepten
Hexagonaal denken in een oogopslag
Duur
25–40 min
Groepsgrootte
12–32 leerlingen
Inrichting van de ruimte
Vlakke tafels of vloerruimte om de zeshoeken uit te leggen
Materialen
- Geprinte zeshoekige kaarten (15-25 per groepje)
- Groot vel papier voor de definitieve opstelling
Taxonomie van Bloom
Sociaal-emotionele competenties
Overzicht
Hexagonaal Denken gebruikt zeshoekige kaartjes waarop leerlingen concepten schrijven, en vraagt hen die kaartjes te rangschikken op een manier die verbanden zichtbaar maakt. Twee hexagons die een rand delen, hebben een verband, en de leerling moet dat verband kunnen uitleggen.
De zeshoek is niet willekeurig. Zes zijden betekent dat elk concept maximaal zes directe verbanden kan hebben. Dat dwingt leerlingen tot keuzes en prioritering: niet elk verband is even sterk of even relevant. Het resultaat is een soort conceptuele kaart die het denken van de leerling zichtbaar maakt.
Wat de methode onderscheidt van gewone mindmapping is het collaboratieve karakter en de fysieke manipuleerbaarheid. Leerlingen schuiven kaartjes heen en weer, testen verbanden, overtuigen elkaar. Dat gesprek, "waarom leg jij klimaatverandering naast industrialisering?", is zelf het leren.
In het Nederlandse curriculum past hexagonaal denken goed bij vakken die vragen om systemisch denken: Aardrijkskunde (klimaatsystemen, ruimtelijke ordening), Biologie (ecosystemen, evolutie), Maatschappijleer (politieke systemen). Het sluit aan bij de hogere-denkvaardigheden die het SLO beschrijft als essentieel voor de 21e eeuw: analyseren, synthetiseren, evalueren.
Wat is het?
Wat is Hexagonaal denken?
Hexagonal Thinking is een visuele discussiestrategie waarbij leerlingen verbanden tussen concepten zoeken en onderbouwen door fysiek met zeshoekige tegels te schuiven. Deze methodiek werkt zo goed omdat het gebruikmaakt van 'dual coding' en relationeel redeneren; het dwingt leerlingen om verder te kijken dan oppervlakkige definities en juist de complexe raakvlakken tussen ideeën te analyseren. Door zeshoeken zij-aan-zij te leggen, creëren leerlingen een web van onderling verbonden concepten waarbij elk contactpunt een specifieke, beargumenteerde relatie vertegenwoordigt. Deze ruimtelijke ordening dient als ondersteuning voor hogere orde denkvaardigheden, omdat leerlingen moeten onderhandelen en verwoorden waarom bepaalde termen bij elkaar horen. In tegenstelling tot lineair brainstormen, biedt de zeshoekige vorm tot wel zes verbindingspunten per tegel, wat een perfecte afspiegeling is van de niet-lineaire aard van diep conceptueel begrip. Onderzoek naar cognitieve belasting en schemaconstructie suggereert dat dit type actieve manipulatie leerlingen helpt om nieuwe informatie effectiever te integreren in bestaande mentale kaders dan passief aantekeningen maken. Het is bijzonder krachtig voor samenwerkend leren, omdat het abstracte ideeën transformeert in een tastbare kaart die groepen gezamenlijk moeten verdedigen en verfijnen.
Ideaal voor
Wanneer gebruiken
Wanneer Hexagonaal denken in de klas gebruiken
Leeftijdsgroepen
Stappen
Hoe voer je een Hexagonaal denken uit?
Selecteer kernbegrippen
Identificeer 15 tot 30 essentiële termen, namen, data of thema's uit je huidige lesstof.
Bereid de zeshoeken voor
Schrijf op elke zeshoek één concept en geef leerlingen ook een aantal lege tegels zodat ze hun eigen unieke ideeën kunnen toevoegen.
Begeleid de groepsdiscussie
Verdeel de klas in kleine groepjes en geef ze de opdracht de tegels zo te leggen dat de zijden die elkaar raken een betekenisvolle link vormen.
Vraag om mondelinge onderbouwing
Loop rond tijdens het proces en vraag leerlingen naar het 'waarom' achter specifieke verbindingen om te controleren of ze kritisch nadenken.
Leg de verbindingen vast
Laat leerlingen hun uiteindelijke opstelling op een poster plakken of er een foto van maken, en laat ze de belangrijkste kruispunten voorzien van een schriftelijke toelichting.
Houd een 'Gallery Walk'
Geef groepen de kans om elkaars kaarten te bekijken, zodat ze zien hoe dezelfde concepten vanuit verschillende perspectieven verbonden kunnen worden.
Valkuilen
Veelgemaakte fouten bij Hexagonaal denken en hoe ze te vermijden
Oppervlakkige verbindingen zonder rechtvaardiging
Als leerlingen alles met alles kunnen verbinden zonder te hoeven uitleggen waarom, wordt de activiteit willekeurig. Eis een rechtvaardigingszin bij elke verbinding. De kwaliteit van de rechtvaardiging is de kern van het leren.
Te weinig hexagonen voor een rijke reflectie
Met minder dan 10 hexagonen zijn de verbindingen beperkt en voorspelbaar. Streef naar 15 tot 20 concepten, zorgvuldig geselecteerd om productieve verbindingen en debatten te maximaliseren.
Individuele activiteit in plaats van samenwerkend
Hexagonaal denken is het rijkst wanneer leerlingen over verbindingen debatteren. Een volledig individuele activiteit mist de sociale dimensie van het leren. Laat leerlingen werken in groepen van 3 of 4.
Hexagonen niet verankerd in leerdoelen
Als de concepten op de hexagonen niet rechtstreeks uit de doelen van de eenheid komen, is de activiteit creatief maar niet curriculair. Elk hexagoon moet een essentieel concept uit de cursus vertegenwoordigen.
Geen vergelijking van kaarten tussen groepen
De verschillende configuraties die groepen maken zijn waardevolle pedagogische gegevens. Organiseer een moment van vergelijking tussen groepen: welke verschillende verbindingen hebben ze gezien? Welke hebben ze allemaal gezien?
Voorbeelden
Praktijkvoorbeelden van Hexagonaal denken in de klas
Verbindingen in ecosystemen (biologie, klas 2)
In een biologieles voor klas 2, waarin ecosystemen worden bestudeerd, krijgen leerlingen zeshoeken met termen zoals 'producent', 'consument', 'reducent', 'zonlicht', 'water', 'koolstofdioxide', 'voedselweb', 'habitat' en 'menselijke impact'. In kleine groepjes rangschikken ze de zeshoeken om te laten zien hoe deze elementen op elkaar inwerken. 'Zonlicht' kan bijvoorbeeld verbinden met 'producent' (fotosynthese) en 'water' met 'producent' en 'habitat'. Leerlingen leggen vervolgens hun opstelling uit aan de klas, rechtvaardigen elke verbinding en bespreken hoe veranderingen in één zeshoek andere binnen het ecosysteem kunnen beïnvloeden.
Algebraïsche conceptenweb (wiskunde, klas 3)
Voor een herhaling van wiskunde in klas 3 krijgen leerlingen zeshoeken met termen zoals 'variabele', 'vergelijking', 'ongelijkheid', 'functie', 'helling', 'y-intercept', 'lineair', 'kwadratisch' en 'oplossingsverzameling'. Groepen rangschikken deze om relaties te illustreren. 'Vergelijking' kan verbinden met 'variabele' en 'oplossingsverzameling'. 'Helling' en 'y-intercept' zouden verbinden met 'lineair' en 'functie'. De activiteit stimuleert discussies over hoe verschillende concepten worden gedefinieerd door of afhankelijk zijn van andere, wat hun begrip verstevigt voor een proefwerk.
Oorzaken van de Amerikaanse Revolutie (geschiedenis, klas 2)
Een geschiedenisles in klas 2, die de Amerikaanse Revolutie verkent, gebruikt zeshoeken met termen als 'Stamp Act', 'Boston Tea Party', 'No Taxation Without Representation', 'Loyalisten', 'Patriotten', 'Verlichtingsideeën', 'Franse en Indiaanse Oorlog' en 'Koning George III'. Leerlingen rangschikken ze om oorzaak-gevolgrelaties en thematische verbanden aan te tonen. De 'Franse en Indiaanse Oorlog' kan bijvoorbeeld verbinden met de 'Stamp Act' (schuld leidend tot belastingen), en 'Verlichtingsideeën' met 'No Taxation Without Representation', wat een genuanceerd begrip van de complexe oorsprong van de oorlog bevordert.
Componenten van een computersysteem (informatica, klas 4)
In een informaticales voor klas 4 krijgen leerlingen zeshoeken met termen zoals 'CPU', 'RAM', 'Hard Drive', 'Besturingssysteem', 'Invoerapparaat', 'Uitvoerapparaat', 'Moederbord' en 'Software'. Ze rangschikken deze om te laten zien hoe verschillende componenten op elkaar inwerken om een functionerend computersysteem te vormen. De 'CPU' zou bijvoorbeeld verbinden met 'RAM' (gegevensverwerking) en 'Moederbord' (onderlinge verbinding). 'Besturingssysteem' zou verbinden met zowel 'CPU' als 'Software'. Deze activiteit verduidelijkt de systeemarchitectuur en de rol van elk onderdeel.
Onderzoek
Wetenschappelijke onderbouwing van Hexagonaal denken
Paivio, A.
1986 · Oxford University Press, Oxford Psychology Series, No. 9
Het gebruik van zowel verbale als visuele representaties (dual coding) verbetert het geheugen en het begrip aanzienlijk in vergelijking met het gebruik van slechts één modaliteit.
Hattie, J.
2008 · Routledge, 1st Edition
Strategieën die 'concept mapping' en 'metacognitieve strategieën' bevorderen, hebben een hoge effectgrootte (0,60 tot 0,69) op de prestaties en het diepgaande begrip van leerlingen.
Chi, M. T. H., Wylie, R.
2014 · Educational Psychologist, 49(4), 219-243
Interactieve en constructieve activiteiten, zoals het gezamenlijk manipuleren van concepten, leiden tot diepere leerresultaten dan passieve of enkel actieve betrokkenheid.
Flip helpt
Zo helpt Flip Education
Printbare conceptkaarten en verbindingslabels
Flip genereert een set zeshoekige kaarten met daarop kernbegrippen uit je les. De generatie bevat ook een menu met labels om leerlingen te helpen de verbanden tussen de zeshoeken te beschrijven. Deze materialen zijn klaar om te printen en direct te gebruiken.
Curriculum-concepten voor ruimtelijk inzicht
De AI selecteert termen en concepten die essentieel zijn voor je leerdoelen. Leerlingen moeten de zeshoeken fysiek rangschikken om te laten zien hoe verschillende ideeën binnen de lesstof met elkaar samenhangen. Deze activiteit is ontworpen voor een sessie van 20 tot 60 minuten.
Facilitatiescript en stappen voor verbinding
Het plan biedt een script om het proces van hexagonaal denken uit te leggen en genummerde stappen voor de activiteit. Je ontvangt tips voor het stimuleren van diepere verbanden en interventietips voor groepen die moeite hebben om relaties tussen termen te vinden. Dit helpt je het denkproces van leerlingen te sturen.
Reflectie-debriefing en exit-tickets
De debriefing bevat vragen waarbij leerlingen hun belangrijkste verbindingen moeten verantwoorden. Gebruik het printbare exit-ticket om het individuele begrip van de relaties tussen kernconcepten te toetsen. De generatie eindigt met een brug naar de volgende les.
Checklist
Checklist voor hulpmiddelen en materialen voor Hexagonaal denken
Materialen
Lesmateriaal voor Hexagonaal denken
Gratis printbare materialen voor Hexagonaal denken. Download, print en gebruik in je klas.
Conceptkaart Hexagonaal Denken
Leerlingen plannen hun hexagonverbindingen door elk concept, de betekenis ervan en hoe het verbonden is met aangrenzende hexagonen vast te leggen.
Download PDFReflectie Hexagonaal Denken
Leerlingen reflecteren op de verbanden die ze ontdekten en hoe het ruimtelijk rangschikken van ideeën hun begrip veranderde.
Download PDFGroepsrollen Hexagonaal Denken
Wijs rollen toe die groepen begeleiden bij het maken, rangschikken en verdedigen van hun hexagonale kaarten.
Download PDFDiscussievragen Hexagonaal Denken
Vragen geordend per fase van hexagonaal denken, van conceptidentificatie tot kaartverdediging.
Download PDFSEL-focus: Relatievaardigheden bij Hexagonaal Denken
Een kaart gericht op gezamenlijke besluitvorming en respectvol onderhandelen terwijl groepen hun hexagonale kaarten rangschikken.
Download PDFSjablonen
Sjablonen die passen bij Hexagonaal denken
Thematische eenheid
Organiseer meerdere weken rond een centraal thema of een essentiële vraag die teksten, vakken en echte situaties verbindt. Leerlingen bouwen duurzaam begrip op als ze dezelfde ideeën in verschillende contexten tegenkomen.
curriculum mapEenheidsoverzicht
Breng een enkele onderwijseenheid in kaart door kerndoelen, lessen, beoordelingen en materialen in één totaalplaatje samen te brengen dat coherent onderwijs ondersteunt en curriculumreview vereenvoudigt.
Blog
Artikelen over lesgeven met Hexagonaal denken
Onderwerpen
Onderwerpen die goed passen bij Hexagonaal denken
Bekijk curriculumonderwerpen waarbij Hexagonaal denken een aanbevolen actieve leerstrategie is.

Classificatie: Orde in de Chaos
Klas 1 VWO · De Wonderlijke Wereld van het Leven

Vormen en Eigenschappen
Groep 3 · Getalbegrip en Wereldoriëntatie: De Basis van Wiskunde

Socialisme: Gelijkheid en Rechtvaardigheid
Klas 6 VWO · Perspectieven op de Wereldgeschiedenis: Van Verlichting tot Heden

Compositie: Waar zet ik het neer?
Groep 3 · De Jonge Ontdekker: Kleur, Vorm en Verhaal

Politieke Ideologieën: Liberalisme en Socialisme
Klas 4 VWO · Samenleven onder Spanning: Democratie en Rechtsstaat in de 21e Eeuw

Landschapszones en Vegetatie
Klas 1 VWO · De Wereld in Kaart: Ontdekking van de Aarde

Tekststructuur: Vergelijken en tegenstellen
Groep 3 · Van Klank naar Verhaal: Ontdekkend Lezen en Schrijven

Genen, Allelen en Chromosomen
Klas 2 VWO · De Levende Wereld: Van Cel tot Ecosysteem

Logisch Redeneren: Vergelijken en Classificeren
Groep 3 · Getalbegrip en Wereldoriëntatie: De Basis van Wiskunde
FAQ
Veelgestelde vragen over Hexagonaal denken
Wat is Hexagonal Thinking in het onderwijs?
Hoe gebruik ik Hexagonal Thinking in mijn klas?
Wat zijn de voordelen van Hexagonal Thinking voor leerlingen?
Hoe beoordeel je Hexagonal Thinking-projecten?
Kan Hexagonal Thinking digitaal worden ingezet?
Genereer een Missie met Hexagonaal denken
Gebruik Flip Education om een volledig Hexagonaal denken lesplan te maken, afgestemd op jullie curriculum en klaar voor gebruik in de klas.




