Strategieën bij de Tien-drempel: Aftrekken

Actieve spelvormen maken de abstracte strategie 'via de 10' concreet voor jonge leerlingen. Doordat ze fysiek met materialen werken en samen redeneren, begrijpen ze beter waarom splitsen efficiënt is bij aftreksommen over de tien-drempel.

• Groep 3
• Getalbegrip en Rekenen: De Basis van Wiskunde
• 4 activiteiten
• 20 min–35 min

Leerdoelen

1. Demonstreer het splitsen van het tweede getal bij aftreksommen boven de 10, bijvoorbeeld 13 - 4 wordt 13 - 3 - 1.
2. Bereken de uitkomst van aftreksommen boven de 10 door eerst naar de tien terug te rekenen, zoals 14 - 6 = 10 - 2.
3. Analyseer de stappen die nodig zijn om een aftreksom boven de 10 op te lossen met de 'via de 10' strategie.
4. Ontwerp een visuele voorstelling (bijvoorbeeld met getallenlijn of blokjes) die de 'via de 10' strategie bij aftrekken illustreert.

Simulatiespel

⏱ 25 min·Duo's

Simulatiespel: Tien-drempel Kaarten

Deel getalkaarten uit van 11 tot 20 en aftrekgetallen van 3 tot 9. Leerlingen trekken een kaart en splitsen het aftrekgetal om via 10 terug te rekenen, leggen hun stappen uit aan een partner. Wissel kaarten na drie sommen.

Voorbereiding & details

Verklaar waarom het 'via de 10' rekenen een effectieve strategie is bij aftreksommen over de 10.

Facilitatietip: Bij het spel Tien-drempel Kaarten, leg eerst de basisregel uit met een voorbeeldsom en vraag leerlingen hardop mee te denken terwijl je de stappen demonstreert.

Setup: Flexibele ruimte voor verschillende groepsposten

Materials: Rolkaarten met doelen en middelen, Spelmateriaal (zoals fiches of 'valuta'), Rondetracker

• Toepassen
• Analyseren
• Evalueren
• Creëren
• Sociaal Bewustzijn
• Besluitvorming

Circuitmodel

⏱ 35 min·Kleine groepjes

Circuitmodel: Splits- en Trekspel

Richt stations in met tellerstokjes: leerlingen maken een som over 10, splitsen het tweede getal met stokjes en trekken via 10 af. Noteer de stappen op een werkkaart en wissel stations.

Voorbereiding & details

Analyseer hoe het splitsen van het tweede getal de som vereenvoudigt.

Facilitatietip: Tijdens het station Splits- en Trekspel, loop rond en luister naar de uitleg van leerlingen. Grijp in als je merkt dat ze de strategie vergeten en vraag: 'Hoe splits je het tweede getal om eerst bij de 10 te komen?'

Setup: Tafels/bureaus verspreid door het lokaal in 4-6 duidelijke stations

Materials: Instructiekaarten per station, Uiteenlopende materialen per opdracht, Timer voor de rotaties

• Onthouden
• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Zelfmanagement
• Relatievaardigheden

Peer Teaching

⏱ 20 min·Duo's

Dobbelsteen Duel

Rol twee dobbelstenen voor een som over 10, splits het tweede getal en reken via 10. Vergelijk antwoorden met een partner en leg uit waarom de strategie werkt. Speel rondes tot 10 sommen.

Voorbereiding & details

Ontwerp een stappenplan voor het oplossen van een aftreksom over de 10.

Facilitatietip: Bij Dobbelsteen Duel, zorg dat elke leerling zijn eigen getallenlijntje heeft om de stappen te visualiseren en te controleren.

Setup: Presentatieruimte voor de klas, of verschillende 'lesstations'

Materials: Onderwerpskaarten, Format voor lesvoorbereiding, Peer-feedbackformulier, Materialen voor visuele ondersteuning

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Creëren
• Zelfmanagement
• Relatievaardigheden

Peer Teaching

⏱ 30 min·Kleine groepjes

Groepsbordspel

Gebruik een rekenbord met velden tot 20. Gooi een dobbelsteen, trek af via 10 en verplaats pionnen. Bespreek splitsingen collectief bij fouten.

Voorbereiding & details

Verklaar waarom het 'via de 10' rekenen een effectieve strategie is bij aftreksommen over de 10.

Setup: Presentatieruimte voor de klas, of verschillende 'lesstations'

Materials: Onderwerpskaarten, Format voor lesvoorbereiding, Peer-feedbackformulier, Materialen voor visuele ondersteuning

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Creëren
• Zelfmanagement
• Relatievaardigheden

Dit onderwerp onderwijzen

Begin met manipulatieven zoals MAB-materiaal of rekenrekken om de splitsing zichtbaar te maken. Vermijd het voorzeggen van de strategie; laat leerlingen zelf ontdekken dat aftrekken via de 10 sneller gaat door ze te laten experimenteren met kleine getallen. Onderzoek toont aan dat peer-learning hierbij effectief is, dus laat leerlingen in tweetallen hun aanpak uitleggen aan elkaar.

Wat je kunt verwachten

Succesvolle leerlingen passen de strategie 'via de 10' zelfstandig toe op nieuwe sommen. Ze kunnen uitleggen waarom ze een getal splitsen en welk deel ze eerst aftrekken. Daarnaast herkennen ze wanneer deze strategie handiger is dan direct aftrekken.

Pas op voor deze misvattingen

Veelvoorkomende misvatting

Tijdens het spel Tien-drempel Kaarten zien kinderen vaak dat ze een som direct kunnen oplossen door tellen en splitsen niet toepassen.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Stop het spel even en laat leerlingen in tweetallen een andere strategie proberen. Vraag daarna welke strategie sneller was en waarom. Gebruik tellers om te laten zien dat splitsen via de 10 minder stappen kost.

Veelvoorkomende misvatting

Tijdens het station Splits- en Trekspel splitsen leerlingen het tweede getal alleen bij optelsommen, niet bij aftreksommen.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Geef leerlingen een som als 14 - 6 en vraag ze om met blokjes te laten zien hoe ze het tweede getal splitsen. Benadruk dat splitsen bij aftrekken hetzelfde werkt als bij optellen, alleen in omgekeerde volgorde.

Veelvoorkomende misvatting

Tijdens het groepbordspel denken leerlingen dat de strategie 'via de 10' alleen werkt als de uitkomst precies 10 is.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Laat leerlingen sommen als 13 - 5 en 17 - 8 vergelijken. Vraag hen om op een getallenlijn te tekenen hoe ze via de 10 komen. Benadruk dat de strategie werkt voor elke aftreksom boven de 10.

Toetsideeën

Uitgangskaart

Na het spel Tien-drempel Kaarten geef je leerlingen een kaartje met de som '16 - 7'. Ze schrijven op hoe ze deze som via de 10 oplossen en wat de uitkomst is. Controleer of ze het tweede getal correct splitsen in 6 en 1.

Snelle Controle

Tijdens het station Splits- en Trekspel geef je leerlingen een reeks sommen zoals '12 - 4', '15 - 8' en '18 - 9'. Ze schrijven de uitkomst op en geven met een duim aan of ze de strategie hebben gebruikt. Bespreek na afloop welke sommen het handigst zijn om via de 10 op te lossen.

Discussievraag

Na het dobbelsteen duel leg je de som '13 - 6' voor. Vraag: 'Hoe los je deze som handig op via de 10? Welk deel van de 6 trek je eerst af? Waarom is dit makkelijker dan 13 min 6 direct uit je hoofd doen?' Laat leerlingen hun aanpak uitleggen in een kringgesprek.

Uitbreidingen & ondersteuning

• Laat snelle leerlingen sommen bedenken boven de 20, zoals 23 - 15, en los deze op met de 'via de 10'-strategie.
• Geef leerlingen die moeite hebben een splitskaart met voorgedrukte splitsingen van het tweede getal, zodat ze alleen nog de tussenstappen hoeven in te vullen.
• Verdere verdieping: laat leerlingen een eigen spel ontwerpen waarbij ze de strategie uitleggen aan een pop of knuffel, inclusief stappen en materialen.

Kernbegrippen

Splitsen	Het opdelen van een getal in kleinere delen. Bij aftrekken boven de 10 splitsen we het tweede getal handig om eerst naar de 10 terug te kunnen rekenen.
Via de 10 terugrekenen	Een strategie waarbij je bij een aftreksom boven de 10 eerst het deel van het tweede getal aftrekt dat nodig is om op 10 uit te komen.
Tien-drempel	Het getal 10. Sommen 'over de 10' zijn sommen waarbij het eerste getal groter is dan 10 en het tweede getal zo groot is dat je onder de 10 uitkomt.
Getalstructuur	Hoe getallen zijn opgebouwd, bijvoorbeeld dat 13 bestaat uit 10 en 3. Dit inzicht helpt bij het splitsen en terugrekenen.