Wiskunde · Groep 3

Ideeën voor actief leren

Strategieën bij de Tien-drempel: Aftrekken

Actieve spelvormen maken de abstracte strategie 'via de 10' concreet voor jonge leerlingen. Doordat ze fysiek met materialen werken en samen redeneren, begrijpen ze beter waarom splitsen efficiënt is bij aftreksommen over de tien-drempel.

• SLO Kerndoelen en Eindtermen
• SLO: Basisonderwijs - Getallen en bewerkingen
• SLO: Basisonderwijs - Strategisch rekenen

• 20–35 min
• Duo's → Hele klas
• 4 activiteiten

Activiteit 01

• Simulatiespel
• 25 min · Duo's

Simulatiespel: Tien-drempel Kaarten

Deel getalkaarten uit van 11 tot 20 en aftrekgetallen van 3 tot 9. Leerlingen trekken een kaart en splitsen het aftrekgetal om via 10 terug te rekenen, leggen hun stappen uit aan een partner. Wissel kaarten na drie sommen.

Verklaar waarom het 'via de 10' rekenen een effectieve strategie is bij aftreksommen over de 10.

Facilitatietip

Bij het spel Tien-drempel Kaarten, leg eerst de basisregel uit met een voorbeeldsom en vraag leerlingen hardop mee te denken terwijl je de stappen demonstreert.

Waar je op moet letten

Geef leerlingen een kaartje met de som '14 - 6'. Vraag hen om op te schrijven hoe ze deze som 'via de 10' zouden oplossen en wat de uitkomst is. Controleer of ze het tweede getal correct splitsen (bijvoorbeeld in 4 en 2).

• Toepassen
• Analyseren
• Evalueren
• Creëren
• Sociaal Bewustzijn
• Besluitvorming

Activiteit 02

• Circuitmodel
• 35 min · Kleine groepjes

Circuitmodel: Splits- en Trekspel

Richt stations in met tellerstokjes: leerlingen maken een som over 10, splitsen het tweede getal met stokjes en trekken via 10 af. Noteer de stappen op een werkkaart en wissel stations.

Analyseer hoe het splitsen van het tweede getal de som vereenvoudigt.

Facilitatietip

Tijdens het station Splits- en Trekspel, loop rond en luister naar de uitleg van leerlingen. Grijp in als je merkt dat ze de strategie vergeten en vraag: 'Hoe splits je het tweede getal om eerst bij de 10 te komen?'

Waar je op moet letten

Stel een reeks sommen voor zoals '11 - 3', '15 - 7', '13 - 5'. Laat leerlingen de uitkomst opschrijven en met een duim omhoog, omlaag of opzij aangeven of ze de strategie 'via de 10' hebben gebruikt. Benoem enkele sommen waar de strategie handig is.

• Onthouden
• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Zelfmanagement
• Relatievaardigheden

Activiteit 03

• Denken-Delen-Uitwisselen
• 20 min · Duo's

Dobbelsteen Duel

Rol twee dobbelstenen voor een som over 10, splits het tweede getal en reken via 10. Vergelijk antwoorden met een partner en leg uit waarom de strategie werkt. Speel rondes tot 10 sommen.

Ontwerp een stappenplan voor het oplossen van een aftreksom over de 10.

Facilitatietip

Bij Dobbelsteen Duel, zorg dat elke leerling zijn eigen getallenlijntje heeft om de stappen te visualiseren en te controleren.

Waar je op moet letten

Leg de som 16 - 8 voor. Vraag: 'Hoe kun je dit handig oplossen door eerst naar de 10 te rekenen? Welk deel van de 8 moet je eerst aftrekken? Waarom is dit makkelijker dan 16 min 8 direct uit je hoofd doen?' Laat leerlingen hun aanpak uitleggen.

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Zelfbewustzijn
• Relatievaardigheden

Activiteit 04

• Denken-Delen-Uitwisselen
• 30 min · Kleine groepjes

Groepsbordspel

Gebruik een rekenbord met velden tot 20. Gooi een dobbelsteen, trek af via 10 en verplaats pionnen. Bespreek splitsingen collectief bij fouten.

Verklaar waarom het 'via de 10' rekenen een effectieve strategie is bij aftreksommen over de 10.

Waar je op moet letten

Geef leerlingen een kaartje met de som '14 - 6'. Vraag hen om op te schrijven hoe ze deze som 'via de 10' zouden oplossen en wat de uitkomst is. Controleer of ze het tweede getal correct splitsen (bijvoorbeeld in 4 en 2).

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Zelfbewustzijn
• Relatievaardigheden

Enkele opmerkingen over deze eenheid onderwijzen

Begin met manipulatieven zoals MAB-materiaal of rekenrekken om de splitsing zichtbaar te maken. Vermijd het voorzeggen van de strategie; laat leerlingen zelf ontdekken dat aftrekken via de 10 sneller gaat door ze te laten experimenteren met kleine getallen. Onderzoek toont aan dat peer-learning hierbij effectief is, dus laat leerlingen in tweetallen hun aanpak uitleggen aan elkaar.

Succesvolle leerlingen passen de strategie 'via de 10' zelfstandig toe op nieuwe sommen. Ze kunnen uitleggen waarom ze een getal splitsen en welk deel ze eerst aftrekken. Daarnaast herkennen ze wanneer deze strategie handiger is dan direct aftrekken.

---

Pas op voor deze misvattingen

• Tijdens het spel Tien-drempel Kaarten zien kinderen vaak dat ze een som direct kunnen oplossen door tellen en splitsen niet toepassen.

  Stop het spel even en laat leerlingen in tweetallen een andere strategie proberen. Vraag daarna welke strategie sneller was en waarom. Gebruik tellers om te laten zien dat splitsen via de 10 minder stappen kost.

• Tijdens het station Splits- en Trekspel splitsen leerlingen het tweede getal alleen bij optelsommen, niet bij aftreksommen.

  Geef leerlingen een som als 14 - 6 en vraag ze om met blokjes te laten zien hoe ze het tweede getal splitsen. Benadruk dat splitsen bij aftrekken hetzelfde werkt als bij optellen, alleen in omgekeerde volgorde.

• Tijdens het groepbordspel denken leerlingen dat de strategie 'via de 10' alleen werkt als de uitkomst precies 10 is.

  Laat leerlingen sommen als 13 - 5 en 17 - 8 vergelijken. Vraag hen om op een getallenlijn te tekenen hoe ze via de 10 komen. Benadruk dat de strategie werkt voor elke aftreksom boven de 10.

---

Methodes gebruikt in dit overzicht

• Simulatiespel
• Circuitmodel
• Denken-Delen-Uitwisselen