Wiskunde · Groep 3 · Getalbegrip en Rekenen: De Basis van Wiskunde · Periode 1

Splitsen van Getallen tot 20

Leerlingen passen de splitsstrategie toe op getallen tot 20, met speciale aandacht voor het splitsen via de 10.

• SLO Kerndoelen en Eindtermen
• SLO: Basisonderwijs - Getallen en bewerkingen
• SLO: Basisonderwijs - Basisvaardigheden rekenen

Over dit onderwerp

Splitsen van getallen tot 20 vormt een basisvaardigheid in groep 3. Leerlingen leren getallen ontleden, met nadruk op splitsen via de 10, om optelsommen te vereenvoudigen. Neem 9 + 6: splits 6 in 1 + 5, zodat 9 + 1 = 10 en 10 + 5 = 15. Dit sluit aan bij het splitsen van getallen tot 10 en bereidt voor op complexere berekeningen. Leerlingen verklaren hoe deze strategie sommen versnelt, analyseren overeenkomsten en verschillen met eerdere vaardigheden, en ontwerpen eigen splitsingen in twee of drie delen voor getallen boven 10.

Binnen de SLO-kerndoelen voor getallen en bewerkingen, en basisvaardigheden rekenen, ontwikkelt dit flexibel getalbegrip. Het stimuleert strategisch denken: leerlingen zien de 10 als stabiele brug tussen eenheden. Dit legt de basis voor hoofdrekenen en automatisering later in groep 3 en hoger.

Actieve leeractiviteiten passen perfect bij dit onderwerp. Met concrete materialen zoals tellers, tienbakjes of getalkaarten maken leerlingen splitsingen zichtbaar en tastbaar. Ze experimenteren zelf met strategieën, bespreken in groepjes en passen toe op echte sommen. Dit versterkt begrip, vermindert fouten en bouwt vertrouwen op, omdat abstracte ideeën direct ervaringsgericht worden.

Kernvragen

1. Verklaar hoe het splitsen via de 10 een complexere som vereenvoudigt.
2. Analyseer de overeenkomsten en verschillen tussen het splitsen van getallen tot 10 en tot 20.
3. Ontwerp een strategie om een getal boven de 10 te splitsen in drie delen.

Leerdoelen

• Demonstreer het splitsen van getallen tot 20 in twee delen, met nadruk op de 10 als tussenstap.
• Verklaar hoe het splitsen via de 10 een optelsom zoals 8 + 5 vereenvoudigt tot 10 + 3.
• Analyseer de relatie tussen het splitsen van getallen tot 10 en het splitsen van getallen tot 20.
• Ontwerp een splitsing van een getal tot 20 in drie delen, waarbij één deel de 10 vormt.

Voordat je begint

Splitsen van getallen tot 10

Waarom: Leerlingen moeten de basisstrategie van het splitsen van getallen tot 10 beheersen om deze uit te breiden naar getallen tot 20.

Getalbeelden tot 20

Waarom: Een goed visueel begrip van getallen tot 20 is essentieel om de splitsstrategie effectief toe te passen.

Kernbegrippen

Splitsen	Het opdelen van een getal in twee of meer kleinere getallen die samen weer het oorspronkelijke getal vormen.
Splitsen via de 10	Een strategie waarbij een getal wordt opgedeeld zodat een deel de 10 aanvult, wat helpt bij het optellen.
Tienbakje	Een bakje met tien vakjes, gebruikt om getallen tot 10 visueel te maken en te splitsen.
Verdubbelen	Het optellen van een getal bij zichzelf, bijvoorbeeld 5 + 5.

Pas op voor deze misvattingen

Veelvoorkomende misvatting

Getallen splitsen altijd alleen in twee gelijke delen.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Via de 10 splitsen leerlingen flexibel, zoals 13 in 10 + 3. Actieve discussie in paren helpt hen eigen ideeën te vergelijken met de strategie en te zien hoe het sommen versnelt.

Veelvoorkomende misvatting

De 10 is geen speciale splitter boven 10.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

De 10 fungeert als anker voor tientallen. Met manipulatieven zoals bakjes bouwen leerlingen dit op en ervaren ze de eenvoud. Groepsreflectie corrigeert dit door succesvolle voorbeelden te delen.

Veelvoorkomende misvatting

Splitsen werkt alleen voor optellen, niet voor getalbegrip.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Splitsen verdiept inzicht in getalstructuur. Spelletjes met kaarten laten zien hoe het aftrekken en schatten ondersteunt. Peerfeedback versterkt deze verbinding.

Ideeën voor actief leren

Stationrotatie: Splitsstations

Richt vier stations in: 1) Tienbakjes vullen voor splitsen via 10, 2) Kaarten matchen met sommen, 3) Dobbelsteenworp en splitsen noteren, 4) Partneroptellen met tellers. Groepen rouleren elke 10 minuten en leggen waarnemingen vast in een logboek.

45 min·Kleine groepjes

Paarwerk: Splitskaarten

Deel kaarten met getallen tot 20 en sommen uit. Partners splitsen het getal via 10 en controleren elkaars som. Wissel kaarten na drie rondes en bespreek succesvolle strategieën.

20 min·Duo's

Klasspel: Splitsrace

Teken een parcours op de vloer met vakken voor getallen. Leerlingen lopen en splitsen hardop via 10, met timer. Winnaar deelt strategie met de klas.

30 min·Hele klas

Individueel: Strategieontwerp

Geef werkblad met sommen boven 10. Leerlingen ontwerpen eigen splitsing in drie delen en tekenen met stokjes. Plak resultaten op het bord voor klassikale vergelijking.

25 min·Individueel

Verbinding met de Echte Wereld

• Een bakker verdeelt 15 koekjes over twee schalen. Hij legt er eerst 10 op de ene schaal en de rest op de andere, om te zien hoeveel er nog over zijn om te verdelen.
• Bij het tellen van de kinderen in de klas, die 13 zijn, worden ze in twee groepen verdeeld: de 10 kinderen die al op het plein staan en de 3 kinderen die nog binnen zijn.

Toetsideeën

Snelle Controle

Geef leerlingen een kaart met een som zoals 7 + 6. Vraag hen om de som op te lossen door eerst aan te vullen tot 10 en dit op te schrijven met behulp van een splitskaart of getalbeelden. Controleer of ze de 6 correct splitsen in 3 + 3.

Discussievraag

Stel de vraag: 'Waarom is het handig om eerst tot 10 aan te vullen bij sommen zoals 9 + 4?'. Laat leerlingen in tweetallen hierover praten en daarna hun antwoord delen met de klas, waarbij ze de 10 als 'brug' benoemen.

Uitgangskaart

Laat leerlingen een getal tot 20 kiezen, bijvoorbeeld 13. Vraag hen om dit getal op twee manieren te splitsen, waarbij één splitsing via de 10 gaat (bijvoorbeeld 10 + 3) en de andere splitsing in drie delen (bijvoorbeeld 5 + 5 + 3). Ze schrijven de splitsingen op.

Veelgestelde vragen

Hoe leer ik kinderen splitsen via de 10?

Begin met concrete materialen zoals tienbakjes: vul met 12 stokjes als 10 + 2. Laat sommen oefenen zoals 7 + 8 via 10 + 5. Bouw op naar hoofdrekenen door strategieën te visualiseren op het bord. Herhaal met variatie om automatisering te stimuleren, en prijs flexibele benaderingen.

Wat zijn verschillen in splitsen tot 10 en tot 20?

Tot 10 splitsen leerlingen in eenheden, zoals 7 = 4 + 3. Tot 20 komt de 10 als brug, zoals 14 = 10 + 4. Dit voegt tientallen toe en vereist strategiekeuze. Activiteiten met getalkaarten helpen vergelijken, zodat leerlingen patronen herkennen en toepassen op sommen.

Hoe helpt actief leren bij splitsen van getallen?

Actief leren maakt splitsen tastbaar met tellers en bakjes, zodat kinderen de 10 zien als stabiel anker. In groepjes experimenteren ze strategieën, bespreken fouten en verfijnen ideeën. Dit bouwt diep begrip en vertrouwen, beter dan alleen werkbladen, omdat het beweging en interactie combineert met directe feedback.

Welke strategie voor getallen boven 10 in drie delen?

Splits bijvoorbeeld 17 in 10 + 5 + 2 voor sommen als 17 + 4 = 10 + (5 + 4) + 2. Laat kinderen ontwerpen met stokjes of tekeningen. Klassikale voorbeelden tonen hoe dit complexere sommen breekt, en herhaling met spellen fixeert de aanpak.