Nieuwe Manieren van Vertellen (20e Eeuw)

Voor deze module is actief leren essentieel omdat de moderne literatuur juist draait om ervaren en voelen. Door leerlingen zelf in de rol van schrijver of personage te plaatsen, ervaren ze de noodzaak van nieuwe vertelvormen en begrijpen ze waarom auteurs kozen voor fragmentatie en complexiteit.

• Klas 5 VWO
• Taalbeheersing en Literaire Analyse: De Kracht van het Woord
• 3 activiteiten
• 30 min–45 min

Leerdoelen

1. Vergelijk de vertelstructuren van een 19e-eeuws verhaal met een modernistisch verhaal uit de vroege 20e eeuw, met behulp van tekstfragmenten.
2. Analyseer de motivaties van een auteur om af te wijken van traditionele verteltechnieken, gebaseerd op de historische context en de thematiek van het werk.
3. Classificeer de innerlijke monoloog en het gebruik van het perspectief van het personage in een modernistisch verhaal.
4. Synthetiseer de invloed van maatschappelijke veranderingen in de vroege 20e eeuw op de keuze voor nieuwe vertelvormen.

Onderzoekskring

⏱ 45 min·Kleine groepjes

Onderzoekskring: De Stream of Consciousness

Leerlingen lezen een fragment van een modernistische auteur en proberen gezamenlijk de 'gedachtenstroom' in kaart te brengen. Ze visualiseren de associaties en sprongen in de tijd op een groot vel papier om de structuur te begrijpen.

Voorbereiding & details

Hoe zijn verhalen uit de 20e eeuw anders dan oudere verhalen?

Facilitatietip: Geef bij de Collaborative Investigation op dat leerlingen niet alleen fragmenten analyseren maar ook zelf een korte 'stream of consciousness' schrijven om de techniek te voelen.

Setup: Groepjes aan tafels met toegang tot bronmateriaal

Materials: Verzameling bronmateriaal, Werkblad onderzoekscyclus, Protocol voor het formuleren van vragen, Format voor de presentatie van bevindingen

• Analyseren
• Evalueren
• Creëren
• Zelfmanagement
• Zelfbewustzijn

Rollenspel

⏱ 40 min·Duo's

Rollenspel: De Existentiële Crisis

Leerlingen spelen een dialoog tussen twee personages in een absurde situatie (geïnspireerd op Beckett of Hermans). Ze moeten de nadruk leggen op de miscommunicatie en het gebrek aan zinvolle actie, en reflecteren daarna op het effect.

Voorbereiding & details

Waarom wilden schrijvers op een nieuwe manier vertellen?

Facilitatietip: Laat bij de Role Play de existentiële crisis door verschillende personages beleven, zodat leerlingen de diversiteit in morele keuzes ervaren.

Setup: Open ruimte of herschikte tafels voor het naspelen van het scenario

Materials: Rolkaarten met achtergrondinformatie en doelen, Briefing van het scenario

• Toepassen
• Analyseren
• Evalueren
• Sociaal Bewustzijn
• Zelfbewustzijn

Denken-Delen-Uitwisselen

⏱ 30 min·Duo's

Denken-Delen-Uitwisselen: Trauma in de Tekst

Leerlingen analyseren hoe de Tweede Wereldoorlog doorschemert in een naoorlogs literair fragment. Ze bespreken in duo's welke symbolen of gebeurtenissen wijzen op een verlies van morele waarden en delen dit met de klas.

Voorbereiding & details

Welke gevoelens of gedachten van personages zijn belangrijk in deze verhalen?

Facilitatietip: Bij de Think-Pair-Share over trauma in de tekst zorg ervoor dat leerlingen eerst individueel hun gedachten ordenen voordat ze in tweetallen en klassikaal gaan bespreken.

Setup: Standaard lokaalopstelling; leerlingen draaien zich naar hun buurman of buurvrouw

Materials: Discussievraag (geprojecteerd of geprint), Optioneel: invulblad voor tweetallen

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Zelfbewustzijn
• Relatievaardigheden

Dit onderwerp onderwijzen

Begin met concrete voorbeelden uit de literatuur, zoals een fragment uit Virginia Woolfs 'Mrs Dalloway' of Camus' 'De Mythe van Sisyphus'. Benadruk dat de complexiteit van de tekst vaak een weerspiegeling is van de innerlijke chaos van de personages. Vermijd te veel theorie vooraf en laat leerlingen zelf ontdekken hoe de vorm de inhoud versterkt. Onderzoek toont aan dat leerlingen beter begrijpen als ze actief de technieken toepassen in plaats van alleen te analyseren.

Wat je kunt verwachten

Succesvolle leerlingen kunnen uitleggen waarom de 20e-eeuwse literatuur afweek van traditionele vormen en deze afwijkingen koppelen aan de historische context. Ze gebruiken de geleerde technieken om bestaande fragmenten te analyseren en eigen tekstvoorbeelden te creëren die de nieuwe vertelwijze demonstreren.

Pas op voor deze misvattingen

Veelvoorkomende misvatting

Tijdens de Collaborative Investigation over de 'stream of consciousness' denken leerlingen dat modernistische boeken expres moeilijk zijn gemaakt om de lezer te pesten.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Laat leerlingen tijdens de activiteit zelf een fragment schrijven dat hun eigen gedachtenstroom weergeeft, zodat ze ervaren dat de techniek een natuurlijke weerspiegeling kan zijn van innerlijke verwarring en niet per se een poging is om te frustreren.

Veelvoorkomende misvatting

Tijdens de Role Play over de existentiële crisis denken leerlingen dat existentialisme betekent dat niets ertoe doet en je alles mag doen.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Gebruik de rollenspellen om te laten zien hoe personages met hun keuzes omgaan in een wereld zonder vooropgestelde zin, zodat leerlingen zien dat de focus ligt op de verantwoordelijkheid en het maken van bewuste keuzes.

Toetsideeën

Uitgangskaart

Na de Collaborative Investigation over de 'stream of consciousness' geef leerlingen een kort fragment en vraag hen één zin te schrijven die de belangrijkste techniek identificeert en één zin die uitlegt welk gevoel of welke gedachte hierdoor wordt benadrukt.

Discussievraag

Tijdens de Think-Pair-Share over trauma in de tekst start een klassengesprek met de vraag: 'Waarom zouden schrijvers na 1900 de behoefte voelen om anders te vertellen dan hun voorgangers?' en laat leerlingen specifieke voorbeelden uit de tekst aanwijzen die hun antwoord ondersteunen.

Snelle Controle

Tijdens de Collaborative Investigation presenteer twee korte tekstfragmenten: één uit de 19e eeuw en één uit de vroege 20e eeuw. Vraag leerlingen in tweetallen om de belangrijkste verschillen in vertelwijze te benoemen en op te schrijven.

Uitbreidingen & ondersteuning

• Laat leerlingen die snel klaar zijn een eigen modernistisch kort verhaal schrijven, waarbij ze minimaal drie technieken uit de module integreren.
• Voor leerlingen die moeite hebben, geef een lijst met sleutelwoorden (bijv. fragmentatie, zinloosheid, verantwoordelijkheid) die ze kunnen gebruiken om hun analyses te structureren.
• Bied extra tijd voor een diepere verkenning door leerlingen te laten onderzoeken hoe een hedendaagse auteur (bijv. Harry Mulisch) moderne vertelvormen gebruikt in een actueel thema zoals technologie of migratie.

Kernbegrippen

Stream of consciousness	Een verteltechniek die de gedachtestroom en associaties van een personage weergeeft, vaak zonder logische structuur of interpunctie.
Innerlijke monoloog	Een directe weergave van de gedachten en gevoelens van een personage, vaak vanuit het ik-perspectief.
Modernisme	Een literaire stroming die zich kenmerkt door experimenten met vorm, thema's als vervreemding en de zoektocht naar identiteit, als reactie op de snelle maatschappelijke veranderingen.
Perspectiefverschuiving	Het bewust veranderen van het vertelperspectief binnen een verhaal, bijvoorbeeld van een alwetende verteller naar het perspectief van een specifiek personage.