Maatschappijwetenschappen · Klas 5 VWO

Ideeën voor actief leren

De Rol van de Overheid bij Ongelijkheid

De overheid speelt een centrale rol bij het vormgeven van sociale (on)gelijkheid. In deze module onderzoeken leerlingen de verzorgingsstaat als instrument voor herverdeling en bescherming. We kijken naar de verschillende typen verzorgingsstaten en waar Nederland zich bevindt op dit spectrum. Dit sluit aan bij Domein C (Verhouding) en Domein E (Verandering), waarbij de verschuiving van een verzorgingsstaat naar een participatiesamenleving centraal staat.

• SLO Kerndoelen en Eindtermen
• Domein C: Verhouding (Subdomein C4)
• Domein E: Verandering (E2)

• 40–60 min
• Duo's → Hele klas
• 3 activiteiten

Activiteit 01

• Simulatiespel
• 60 min · Kleine groepjes

Simulatiespel: De Miljoenennota

Leerlingen krijgen een fictief budget en moeten dit verdelen over zorg, onderwijs en sociale zekerheid. Ze moeten keuzes maken: verhogen we de belastingen voor de rijken of korten we op de uitkeringen? Ze presenteren hun keuzes en de verwachte impact op de ongelijkheid.

Welke instrumenten heeft de overheid om ongelijkheid tegen te gaan?

• Toepassen
• Analyseren
• Evalueren
• Creëren
• Sociaal Bewustzijn
• Besluitvorming

Activiteit 02

• Onderzoekskring
• 45 min · Duo's

Onderzoekskring: De Toeslagen-puzzel

In tweetallen onderzoeken leerlingen hoe het toeslagensysteem werkt voor een specifiek gezin (bijv. alleenstaande ouder met minimumloon). Ze berekenen wat er gebeurt als deze persoon meer gaat verdienen. Ze ontdekken zo in de praktijk wat de 'armoedeval' inhoudt.

Wat zijn de voor- en nadelen van een uitgebreide verzorgingsstaat?

• Analyseren
• Evalueren
• Creëren
• Zelfmanagement
• Zelfbewustzijn

Activiteit 03

• Formeel debat
• 40 min · Hele klas

Formeel debat: De Participatiesamenleving

Aan de hand van stellingen over de eigen verantwoordelijkheid in de zorg voeren leerlingen een debat. De ene groep verdedigt de klassieke verzorgingsstaat, de andere de participatiesamenleving. Ze moeten wetenschappelijke bronnen gebruiken om hun standpunten te onderbouwen.

Hoe effectief is het huidige herverdelingsbeleid in Nederland?

• Analyseren
• Evalueren
• Creëren
• Zelfmanagement
• Besluitvorming

Enkele opmerkingen over deze eenheid onderwijzen

---

Pas op voor deze misvattingen

• De overheid kan ongelijkheid volledig oplossen met geld.

  Geld is slechts één factor; ongelijkheid zit ook in onderwijs, gezondheid en sociaal netwerk. Door casusonderzoek zien leerlingen dat herverdeling complex is en dat alleen financiële steun niet altijd voldoende is voor sociale mobiliteit.

• De verzorgingsstaat is er alleen voor arme mensen.

  Bijna iedereen maakt gebruik van de verzorgingsstaat via onderwijs, zorgsubsidies of kinderbijslag. Actieve inventarisatie van hun eigen leven laat leerlingen zien hoe verweven de overheid is met het dagelijks bestaan van alle burgers.

---

Methodes gebruikt in dit overzicht

• Simulatiespel
• Onderzoekskring
• Formeel debat