Maatschappijleer · Klas 3 VWO

Ideeën voor actief leren

Automatisering en de Toekomst van Werk

Actief leren werkt bij dit onderwerp omdat leerlingen concrete verbanden moeten leggen tussen technologische ontwikkelingen en menselijke keuzes. Door debatten, rollenspellen en data-analyses ervaren ze direct dat automatisering geen abstract begrip is, maar een proces met verstrekkende gevolgen voor hun eigen toekomst.

• SLO Kerndoelen en Eindtermen
• SLO: Voortgezet onderwijs - Arbeidsmarkt

• 30–50 min
• Duo's → Hele klas
• 4 activiteiten

Activiteit 01

• World Café
• 50 min · Kleine groepjes

Debatcirkel: Voor en Tegen Basisinkomen

Verdeel de klas in groepen van voor- en tegenstanders van een basisinkomen door automatisering. Geef 10 minuten voor argumenten verzamelen uit bronnen. Laat groepen om de beurt pleiten en weerleggen in een cirkelvormig debat. Sluit af met een stemronde.

Analyseer de potentiële impact van automatisering en AI op verschillende beroepsgroepen.

Facilitatietip

Tijdens de Debatcirkel: voor en tegen basisinkomen, geef leerlingen eerst 5 minuten om in stilte argumenten te bedenken voordat ze in de cirkel stappen.

Waar je op moet letten

Start een klassengesprek met de vraag: 'Stel je voor dat 40% van de huidige banen verdwijnt door automatisering. Welke drie beroepen denk je dat het meest geraakt worden en waarom? Welke drie nieuwe beroepen zouden er kunnen ontstaan?' Laat leerlingen eerst individueel brainstormen en daarna in kleine groepen hun ideeën delen en vergelijken.

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Sociaal Bewustzijn
• Relatievaardigheden

Activiteit 02

• World Café
• 35 min · Duo's

Beroepenscan: Automatiseringstest

Laat paren een lijst van 20 beroepen scoren op vatbaarheid voor AI met criteria als herhaalbaarheid en creativiteit. Bespreek scores in plenair en voorspel winnaars en verliezers. Gebruik eenvoudige rubrics voor consistentie.

Vergelijk de argumenten voor en tegen overheidsingrijpen bij de verdere robotisering van arbeid.

Facilitatietip

Bij de Beroepenscan: Automatiseringstest, laat leerlingen hun resultaten vergelijken met klasgenoten om patronen in baanverlies en -groei te ontdekken.

Waar je op moet letten

Geef leerlingen een kaartje waarop staat: 'Noem één beroep dat volgens jou door AI zal verdwijnen en één beroep dat zal ontstaan. Leg kort uit waarom je dat denkt.' Vraag hen ook om één argument te geven voor of tegen overheidssteun voor werknemers die hun baan verliezen door automatisering.

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Sociaal Bewustzijn
• Relatievaardigheden

Activiteit 03

• Rollenspel
• 45 min · Kleine groepjes

Toekomstscenario Rollenspel

In kleine groepen schrijven leerlingen een script voor het jaar 2040: een dag uit het leven zonder traditioneel werk. Presenteer met rollen als politicus, werknemer en robotontwerper. Reflecteer op identiteit en samenleving.

Predict hoe de betekenis van werk voor de identiteit en eigenwaarde van de mens zal veranderen.

Facilitatietip

Tijdens het Toekomstscenario Rollenspel, geef elk groepje een duidelijke rol met belangen en beperkingen, zodat ze zich echt in de positie moeten verdiepen.

Waar je op moet letten

Presenteer een korte casus over een bedrijf dat zwaar investeert in automatisering. Vraag leerlingen om in tweetallen te bespreken: 'Welke voordelen ziet dit bedrijf waarschijnlijk? Welke nadelen of uitdagingen kunnen er ontstaan voor de werknemers en de maatschappij?' Laat een paar tweetallen hun conclusies plenair delen.

• Toepassen
• Analyseren
• Evalueren
• Sociaal Bewustzijn
• Zelfbewustzijn

Activiteit 04

• World Café
• 30 min · Hele klas

Trendanalyse Whole Class

Projecteer grafieken van baanveranderingen. Laat de hele klas in chorus argumenten roepen voor overheidsingrijpen. Noteer op whiteboard en categoriseer in pro en contra.

Analyseer de potentiële impact van automatisering en AI op verschillende beroepsgroepen.

Facilitatietip

Bij de Trendanalyse Whole Class, gebruik een groot overzicht van de klas om data te visualiseren en discussiepunten te markeren.

Waar je op moet letten

Start een klassengesprek met de vraag: 'Stel je voor dat 40% van de huidige banen verdwijnt door automatisering. Welke drie beroepen denk je dat het meest geraakt worden en waarom? Welke drie nieuwe beroepen zouden er kunnen ontstaan?' Laat leerlingen eerst individueel brainstormen en daarna in kleine groepen hun ideeën delen en vergelijken.

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Sociaal Bewustzijn
• Relatievaardigheden

Enkele opmerkingen over deze eenheid onderwijzen

Leerlingen leren het beste door zelf in de schoenen van verschillende actoren te staan, zoals werknemers, werkgevers of beleidsmakers. Vermijd abstracte theorieën en kies voor concrete casussen, zoals een fabriek die robots invoert of een ziekenhuis met AI-diagnostiek. Onderzoek toont aan dat discussies over ethiek en maatschappelijke impact leerlingen motiveren om dieper na te denken dan alleen technologische feiten.

Succesvolle leerlingen tonen dat ze complexe vraagstukken kunnen analyseren door feiten en meningen te scheiden, historische patronen te herkennen en hun eigen standpunt te onderbouwen met argumenten. Ze passen deze inzichten toe in verschillende contexten, zoals beleidsbeslissingen of beroepskeuzes.

---

Pas op voor deze misvattingen

• Tijdens de Debatcirkel: voor en tegen basisinkomen, watch for leerlingen die denken dat automatisering alle banen overbodig maakt.

  Gebruik historische voorbeelden, zoals de industriële revolutie, om te laten zien dat nieuwe technologieën ook banen creëren en vraag leerlingen om in de discussie deze patronen te herkennen en te benoemen.

• Tijdens het Toekomstscenario Rollenspel, watch for leerlingen die vinden dat de overheid robotisering volledig moet stoppen.

  Geef leerlingen als beleidsmakers een balansopdracht: ze moeten zowel innovatie stimuleren als bescherming bieden, en hun argumenten onderbouwen met feiten uit de Trendanalyse Whole Class.

• Tijdens de Beroepenscan: Automatiseringstest, watch for leerlingen die denken dat alleen laagopgeleide beroepen door automatisering getroffen worden.

  Laat leerlingen in tweetallen een hoogopgeleid beroep, zoals jurist, en een laagopgeleid beroep, zoals fabriekswerker, analyseren op gevolgen van AI en robotisering, en hun bevindingen klassikaal delen.

---

Methodes gebruikt in dit overzicht

• World Café
• Rollenspel