De Honderdjarige Oorlog: Engeland en Frankrijk

Actief leren werkt bij dit onderwerp omdat de Honderdjarige Oorlog een complex, langdurig conflict is met periodes van vrede en oorlog. Door leerlingen actief te betrekken bij debatten, rollenspellen en kaartwerk ervaren ze hoe historische processen zich ontwikkelen en hoe individuen en groepen invloed uitoefenen op gebeurtenissen.

• Klas 1 VWO
• Spoorzoeken in het Verleden: Van Prehistorie tot Middeleeuwen
• 4 activiteiten
• 35 min–50 min

Leerdoelen

1. Analyseer de economische en politieke oorzaken die leidden tot het uitbreken van de Honderdjarige Oorlog.
2. Verklaar de impact van Jeanne d'Arcs optreden op de Franse moraal en militaire strategie.
3. Evalueer de effectiviteit van militaire innovaties zoals de lange boog en vroege artillerie in specifieke veldslagen.
4. Vergelijk de ontwikkeling van nationale identiteiten in Engeland en Frankrijk als gevolg van de oorlog.
5. Identificeer de belangrijkste territoriale veranderingen in Engeland en Frankrijk na afloop van de Honderdjarige Oorlog.

Tijdlijn-uitdaging

⏱ 45 min·Kleine groepjes

Debatcirkel: Oorzaken van de Oorlog

Verdeel de klas in groepen voor en tegen Engelse claims op de Franse troon. Elke groep bereidt argumenten voor op basis van erfopvolging en territoria. Wissel posities om en stem over overtuigendste rede.

Voorbereiding & details

Analyseer de oorzaken van de Honderdjarige Oorlog en de rol van Jeanne d'Arc.

Facilitatietip: Tijdens de debatcirkel: Zorg dat leerlingen eerst individueel drie oorzaken noteren voordat ze in groepjes discussiëren, dit voorkomt dat ze alleen op de luidste stemmen reageren.

Setup: Een lange muur of vloerruimte voor de tijdlijn

Materials: Gebeurteniskaarten met data en beschrijvingen, Basis voor de tijdlijn (tape of lang papier), Verbindingspijlen of touw, Discussiekaarten met stellingen

• Onthouden
• Begrijpen
• Analyseren
• Zelfmanagement
• Relatievaardigheden

Rollenspel

⏱ 50 min·Kleine groepjes

Rollenspel: Proces van Jeanne d'Arc

Wijs rollen toe als Jeanne, inquisiteurs en getuigen. Leerlingen reconstrueren het proces met bronteksten, pleiten en vonnissen. Reflecteer op haar impact op Franse moraal.

Voorbereiding & details

Verklaar hoe de oorlog bijdroeg aan de vorming van nationale identiteiten in Engeland en Frankrijk.

Facilitatietip: Bij het rollenspel over Jeanne d'Arc: Geef leerlingen vooraf een eenvoudige tekst met feiten, zodat ze hun rol kunnen baseren op historische bronnen in plaats van veronderstellingen.

Setup: Open ruimte of herschikte tafels voor het naspelen van het scenario

Materials: Rolkaarten met achtergrondinformatie en doelen, Briefing van het scenario

• Toepassen
• Analyseren
• Evalueren
• Sociaal Bewustzijn
• Zelfbewustzijn

Tijdlijn-uitdaging

⏱ 35 min·Duo's

Kaartwerk: Territoriale Veranderingen

Geef groepen kaarten van 1337, 1415 en 1453. Markeer winsten en verliezen, bespreek hoe dit nationale grenzen vormde. Presenteer wijzigingen aan de klas.

Voorbereiding & details

Beoordeel de militaire innovaties en tactieken die werden gebruikt tijdens de Honderdjarige Oorlog.

Facilitatietip: Voor het kaartwerk: Laat leerlingen eerst in tweetallen de kaart inkleuren voordat ze de veranderingen klassikaal bespreken, zodat ze zelf patronen ontdekken.

Setup: Een lange muur of vloerruimte voor de tijdlijn

Materials: Gebeurteniskaarten met data en beschrijvingen, Basis voor de tijdlijn (tape of lang papier), Verbindingspijlen of touw, Discussiekaarten met stellingen

• Onthouden
• Begrijpen
• Analyseren
• Zelfmanagement
• Relatievaardigheden

Tijdlijn-uitdaging

⏱ 40 min·Duo's

Tijdlijn Battle: Militaire Innovaties

In paren bouwen leerlingen een interactieve tijdlijn met kaarten van langebogen, kanonnen en tactieken. Plaats events en leg causaliteit uit via kettingreacties.

Voorbereiding & details

Analyseer de oorzaken van de Honderdjarige Oorlog en de rol van Jeanne d'Arc.

Facilitatietip: Bij de tijdlijn Battle: Gebruik een fysieke touw-tijdlijn waaraan leerlingen kaartjes met gebeurtenissen en innovaties kunnen ophangen, dit maakt abstracte data concreet.

Setup: Een lange muur of vloerruimte voor de tijdlijn

Materials: Gebeurteniskaarten met data en beschrijvingen, Basis voor de tijdlijn (tape of lang papier), Verbindingspijlen of touw, Discussiekaarten met stellingen

• Onthouden
• Begrijpen
• Analyseren
• Zelfmanagement
• Relatievaardigheden

Dit onderwerp onderwijzen

Ervaren leraren benadrukken dat historische conflicten nooit door één oorzaak of persoon verklaard kunnen worden. Vermijd vereenvoudigde heldenverhalen en leg de nadruk op structurele factoren zoals machtsstrijd, economie en lokale belangen. Gebruik bronnen die zowel Franse als Engelse perspectieven tonen om nationale identiteiten te problematiseren. Onderzoek toont aan dat leerlingen beter begrijpen hoe oorlogen langetermijnveranderingen veroorzaken als ze zelf de gevolgen van beslissingen kunnen ervaren, bijvoorbeeld via simulaties of debatten.

Wat je kunt verwachten

Succesvolle leerlingen kunnen oorzaken en gevolgen van de oorlog benoemen, de rol van sleutelfiguren zoals Jeanne d'Arc analyseren en territoriaal en militair verloop in kaart brengen. Ze tonen begrip van hoe conflicten bijdragen aan nationale identiteiten en staatsvorming, met ruimte voor nuance in historische verklaringen.

Pas op voor deze misvattingen

Veelvoorkomende misvatting

Tijdens de Debatcirkel Oorzaken van de Oorlog, denken leerlingen vaak dat de oorlog continu honderd jaar duurde.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Geef de leerlingen een blanco tijdlijn en laat ze tijdens de debatcirkel de periodes van vrede en oorlog markeren met kleuren, zodat ze direct zien dat het om onderbroken conflicten ging.

Veelvoorkomende misvatting

Tijdens het Rollenspel Proces van Jeanne d'Arc, wordt Jeanne d'Arc vaak gezien als de enige oorzaak van de Franse overwinning.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Laat leerlingen tijdens het rollenspel een tabel invullen waarin ze aan de hand van bronnen de bredere factoren (zoals Engelse interne conflicten of Franse hervormingen) naast Jeanne's bijdrage zetten en dit klassikaal vergelijken.

Veelvoorkomende misvatting

Tijdens de Debatcirkel Oorzaken van de Oorlog, wordt beweerd dat de oorlog geen invloed had op nationale identiteiten.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Geef leerlingen tijdens het debat een lijst met propagandaposters en slogans uit die tijd en vraag hen om te analyseren hoe deze bijdroegen aan het beeld van 'Frankrijk' en 'Engeland' als eenheid.

Toetsideeën

Discussievraag

Na het Rollenspel Proces van Jeanne d'Arc: Stel de vraag: 'In hoeverre was Jeanne d'Arc de belangrijkste factor voor de Franse overwinning?' Laat leerlingen hun antwoord onderbouwen met bewijs uit de rollenspelscènes en de bronnen die ze tijdens de les hebben bestudeerd.

Uitgangskaart

Na het Kaartwerk Territoriale Veranderingen: Vraag leerlingen om op een kaartje twee manieren te noteren waarop de Honderdjarige Oorlog bijdroeg aan de vorming van een nationale identiteit in Frankrijk of Engeland, en één militaire innovatie die de oorlogsvoering veranderde, gebaseerd op hun werk met de kaart.

Snelle Controle

Tijdens de Tijdlijn Battle Militaire Innovaties: Geef leerlingen een korte lijst met gebeurtenissen en termen gerelateerd aan de Honderdjarige Oorlog. Vraag hen om de gebeurtenissen in chronologische volgorde te plaatsen en de termen te koppelen aan hun juiste definitie, waarbij ze hun tijdlijn als bron gebruiken.

Uitbreidingen & ondersteuning

• Challenge: Laat leerlingen een korte podcast opnemen waarin ze uitleggen hoe de Honderdjarige Oorlog de basis legde voor moderne staten als Frankrijk en Engeland, met minimaal drie historische voorbeelden.
• Scaffolding: Geef leerlingen die moeite hebben een werkblad met hints en een lijst met kernbegrippen om de debatten en rollenspellen te volgen.
• Deeper: Organiseer een expert-panel waarbij leerlingen in kleine groepen verschillende aspecten van de oorlog dieper uitdiepen, zoals militaire tactieken, propaganda of de rol van de kerk, en dit presenteren aan de klas.

Kernbegrippen

Erfopvolging	Het recht om de troon op te volgen, wat een belangrijke oorzaak was van het conflict tussen Engeland en Frankrijk.
Nationale identiteit	Een gevoel van saamhorigheid en gedeelde cultuur dat ontstond bij de bevolking van Engeland en Frankrijk door de oorlog.
Lange boog	Een militair wapen dat door de Engelsen effectief werd ingezet in veldslagen zoals Crécy en Poitiers.
Staatsvorming	Het proces waarbij een centraal gezag (de koning) meer macht kreeg en een effectiever bestuur opbouwde in Frankrijk en Engeland.
Legerprofessionalisering	De ontwikkeling van meer permanente, betaalde legers in plaats van feodale troepen, wat de oorlogsvoering veranderde.