Ideeën voor actief leren
In de kennisleer (SLO Domein D1) onderzoeken we de bronnen van onze kennis. De strijd tussen rationalisme en empirisme is hierbij fundamenteel. Rationalisten (zoals Descartes) stellen dat de ware bron van kennis de rede (het verstand) is en dat er aangeboren ideeën bestaan. Empiristen (zoals Locke en Hume) beweren daarentegen dat onze geest bij de geboorte een 'tabula rasa' (onbeschreven blad) is en dat alle kennis voortkomt uit zintuiglijke ervaring.
Activiteit 01
Leerlingen proberen een concept te bedenken dat op geen enkele manier gebaseerd is op zintuiglijke ervaring (kleur, vorm, geluid, etc.). In kleine groepjes proberen ze elkaars ideeën te 'slopen' vanuit een empiristisch perspectief.
Waar komt onze kennis vandaan?
Activiteit 02
Verdeel de klas in rationalisten en empiristen. Debatteer over de stelling: 'Wiskunde ontdekken we met ons verstand, we leren het niet van de wereld'. Gebruik voorbeelden van Plato's vormen en Lockes ervaringen.
Kunnen we onze zintuigen volledig vertrouwen?
Activiteit 03
Stel stations op met optische illusies, audio-illusies en smaaktesten. Leerlingen noteren bij elk station waarom een rationalist zou zeggen dat we onze zintuigen hierom nooit volledig kunnen vertrouwen.
Bestaan er aangeboren ideeën?
Enkele opmerkingen over deze eenheid onderwijzen
Pas op voor deze misvattingen
Empirisme betekent dat je alles gelooft wat je ziet.
Empiristen zijn juist heel kritisch op waarneming en willen herhaalbare ervaringen. Door zelf experimenten te doen, leren leerlingen dat empirisme gaat over systematische observatie, niet over naïef geloof.
Rationalisme is hetzelfde als 'logisch nadenken'.
Iedereen denkt hopelijk logisch na, maar rationalisme claimt specifiek dat de rede de *primaire bron* van kennis is, onafhankelijk van de zintuigen. Actieve discussie over wiskundige waarheden helpt dit scherp te krijgen.
Methodes gebruikt in dit overzicht