Ideeën voor actief leren
De Socratische Methode is meer dan een gesprekstechniek; het is een filosofische levenshouding. Leerlingen maken kennis met de 'maieutiek' (de kunst van de vroedvrouw), waarbij de vragensteller de ander helpt om zelf tot inzicht te komen. Dit sluit aan bij SLO Subdomein A3 over communicatievaardigheden. In plaats van te debatteren om te winnen, leren leerlingen te dialogeren om te begrijpen.
Activiteit 01
Een kleine groep voert een socratisch gesprek in het midden van de klas over een begrip als 'vriendschap' of 'moed'. De buitenste cirkel observeert en noteert welke vragen de dialoog verder hielpen en wanneer er aannames werden gedaan.
Hoe voer je een socratisch gesprek?
Activiteit 02
In tweetallen probeert de ene leerling een alledaags begrip te definiëren (bijv. 'Wat is een stoel?'). De ander stelt alleen kritische vragen (Socrates-rol) om de definitie onderuit te halen, totdat ze samen bij een essentie komen.
Wat is de rol van onwetendheid?
Activiteit 03
Op verschillende tafels liggen prikkelende stellingen. Leerlingen lopen langs en mogen geen mening geven, maar alleen een 'socratische vraag' op het papier schrijven die de onderliggende aanname van de stelling bevraagt.
Hoe helpt dialoog bij het vinden van waarheid?
Enkele opmerkingen over deze eenheid onderwijzen
Pas op voor deze misvattingen
Een socratisch gesprek is een debat waarbij je de ander probeert te overtuigen.
In een dialoog zoek je samen naar waarheid, terwijl je in een debat tegenover elkaar staat. Door rollenspellen ervaren leerlingen dat het doel niet 'winnen' is, maar het blootleggen van onwetendheid.
De vragensteller weet het antwoord al en stelt 'strikvragen'.
Een echte socratische houding begint bij oprechte onwetendheid. De docent moet modelleren dat de vragensteller zelf ook bereid is zijn visie aan te passen op basis van de dialoog.
Methodes gebruikt in dit overzicht
Wat is filosofie?
Leerlingen ontdekken het verschil tussen filosofische, wetenschappelijke en alledaagse vragen. Ze maken kennis met de verwondering als startpunt van het denken.
8 methodologies
Logica en Argumentatie
De basis van logisch redeneren, het herkennen van drogredenen en het opbouwen van een geldig argument.
8 methodologies