Ideeën voor actief leren
Dit onderwerp duikt in de verschillende structuren waarin bedrijven opereren, van de perfecte concurrentie tot het monopolie. Leerlingen onderzoeken hoe marktmacht de prijszetting en de geproduceerde hoeveelheid beïnvloedt. Binnen Domein D2 van de SLO kerndoelen staat de welvaartsanalyse centraal: leerlingen moeten kunnen aantonen waarom een monopolie leidt tot welvaartsverlies (deadweight loss) vergeleken met volledige mededinging.
Activiteit 01
Richt vier stations in met voorbeelden uit de echte wereld (bijv. de energiemarkt, de lokale bakker, Microsoft, de NS). Leerlingen roteren in groepjes en bepalen per station de marktvorm op basis van het aantal aanbieders en de aard van het product.
Wat zijn de kenmerken van een monopolie?
Activiteit 02
Verdeel de klas in voor- en tegenstanders van monopolies in de tech-sector. Gebruik argumenten over innovatiekracht (R&D budget) versus hoge prijzen en gebrek aan keuze voor de consument om het debat te voeren.
Hoe beïnvloedt de marktvorm het totale surplus?
Activiteit 03
Geef leerlingen een complexe grafiek van een monopolie. In tweetallen moeten ze de gebieden voor consumentensurplus, producentensurplus en de Harberger-driehoek inkleuren en berekenen, waarna ze hun resultaten vergelijken met een ander paar.
Wanneer spreken we van marktfalen?
Enkele opmerkingen over deze eenheid onderwijzen
Pas op voor deze misvattingen
Een monopolist kan elke prijs vragen die hij wil.
Hoewel een monopolist prijszetter is, is hij nog steeds gebonden aan de betalingsbereidheid van de consument (de vraaglijn). Als de prijs te hoog is, daalt de afzet drastisch. Door leerlingen zelf een prijs-afzet-tabel te laten maken, ontdekken ze dat de totale opbrengst op een gegeven moment weer daalt.
Marktfalen betekent dat de markt niet meer bestaat.
Marktfalen betekent dat de markt wel bestaat, maar geen Pareto-efficiënte uitkomst biedt. Er wordt te veel of te weinig geproduceerd vanuit maatschappelijk oogpunt. Discussies over vervuiling (negatief extern effect) helpen dit concept te verduidelijken.
Methodes gebruikt in dit overzicht
Vraag, aanbod en prijsvorming
Leerlingen analyseren hoe de prijs van een product tot stand komt op een volkomen concurrerende markt. Ze leren verschuivingen van vraag- en aanbodcurves te verklaren.
8 methodologies
Overheidsingrijpen in de markt
De rol van de overheid bij het corrigeren van marktfalen door middel van prijsregulering, belastingen en subsidies. Leerlingen evalueren de welvaartseffecten van dit ingrijpen.
8 methodologies