Wat is Kunst? Filosofie en Waarde

Actief leren werkt bij dit thema omdat leerlingen door eigen ervaring en discussie ontdekken dat kunst niet alleen een technisch vak is maar ook een ruimte voor persoonlijke en filosofische reflectie. Door te debatteren, te onderzoeken en te koppelen aan hun eigen leven, doorbreken ze abstracte definities en vinden ze betekenis in wat ze zelf denken en voelen.

• Groep 5
• De Wereld door de Ogen van de Kunstenaar
• 3 activiteiten
• 20 min–30 min

Leerdoelen

1. Vergelijken van verschillende kunstwerken om overeenkomsten en verschillen in betekenis te identificeren.
2. Analyseren van de rol van de kijker bij het interpreteren van een kunstwerk.
3. Uitleggen waarom een object als kunst kan worden beschouwd, zelfs als het niet 'mooi' is.
4. Evalueren van de waarde van creativiteit door voorbeelden uit de kunstgeschiedenis te noemen.

Formeel debat

⏱ 30 min·Kleine groepjes

Formeel debat: De Kunst-Rechter

De leerkracht presenteert een controversieel object (bijv. een hoopje afval of een 'ready-made'). Groepjes bereiden argumenten voor waarom dit wel of geen kunst is en presenteren hun pleidooi aan de 'Hoge Raad van de Kunst'.

Voorbereiding & details

Analyseer of kunst altijd mooi moet zijn om als 'goed' te worden beschouwd.

Facilitatietip: Stel tijdens de debatten open vragen die niet met ja of nee beantwoord kunnen worden, zoals 'Waarom zou iemand een banaan als kunst willen tonen?' om diepgaande reflectie te stimuleren.

Setup: Twee teams tegenover elkaar, met zitplaatsen voor het publiek

Materials: Kaart met de debatstelling, Research-briefing voor elk team, Beoordelingsformulier (rubric) voor het publiek, Timer

• Analyseren
• Evalueren
• Creëren
• Zelfmanagement
• Besluitvorming

Onderzoekskring

⏱ 25 min·Kleine groepjes

Onderzoekskring: De Museum-Checklist

In kleine groepen maken leerlingen een lijst met criteria waar kunst aan moet voldoen (bijv. 'het moet je iets laten voelen' of 'het moet uniek zijn'). Ze testen hun lijst daarna op verschillende afbeeldingen in de klas.

Voorbereiding & details

Verklaar wie de autoriteit heeft om te bepalen wat kunst is en wat niet.

Facilitatietip: Geef bij de Museum-Checklist voorbeelden van alledaagse kunst in de klas of school, zoals de vloertegels of een affiche, om de drempel voor wat kunst kan zijn te verlagen.

Setup: Groepjes aan tafels met toegang tot bronmateriaal

Materials: Verzameling bronmateriaal, Werkblad onderzoekscyclus, Protocol voor het formuleren van vragen, Format voor de presentatie van bevindingen

• Analyseren
• Evalueren
• Creëren
• Zelfmanagement
• Zelfbewustzijn

Denken-Delen-Uitwisselen

⏱ 20 min·Duo's

Denken-Delen-Uitwisselen: Het Alledaagse Kunstwerk

Leerlingen kiezen een voorwerp uit hun eigen etui. In tweetallen bedenken ze een titel en een verhaal waardoor dit voorwerp plotseling een kunstwerk wordt. Ze presenteren hun 'gevonden voorwerp' aan de klas.

Voorbereiding & details

Differentiateer tussen een alledaags voorwerp en een kunstwerk, en rechtvaardig je standpunt.

Facilitatietip: Zorg bij Het Alledaagse Kunstwerk dat leerlingen niet alleen naar het voorwerp kijken maar ook naar de context, zoals waar ze het voorwerp eerder hebben gezien of hoe het gemaakt is.

Setup: Standaard lokaalopstelling; leerlingen draaien zich naar hun buurman of buurvrouw

Materials: Discussievraag (geprojecteerd of geprint), Optioneel: invulblad voor tweetallen

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Zelfbewustzijn
• Relatievaardigheden

Dit onderwerp onderwijzen

Leerlingen leren het beste over kunst als ze merken dat hun eigen ervaringen en gevoelens serieus genomen worden. Vermijd een autoritaire benadering waarbij alleen 'de juiste' definitie van kunst wordt gegeven. Gebruik in plaats daarvan hun eigen voorbeelden als startpunt en laat hen ontdekken dat kunst gaat om interpretatie en betekenis. Onderzoek toont aan dat leerlingen die zelf kunnen ervaren wat kunst voor hen betekent, later makkelijker complexe kunstwerken benaderen.

Wat je kunt verwachten

Succesvolle leeractiviteit zie je doordat leerlingen hun eigen mening vormen en deze helder en met argumenten kunnen uitleggen. Ze tonen nieuwsgierigheid naar verschillende perspectieven en passen hun denken aan naargelang de discussie zich ontwikkelt. Ze herkennen kunst niet alleen als object maar ook als proces en idee.

Pas op voor deze misvattingen

Veelvoorkomende misvatting

Tijdens Het Alledaagse Kunstwerk denken leerlingen dat kunst alleen kunst is als het er mooi uitziet.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Gebruik deze activiteit om te vragen naar de intentie achter het voorwerp: wie heeft het gemaakt, waarom, en wat vertelt het over de maker of de omgeving? Laat leerlingen in kleine groepen voorbeelden bedenken waar het uiterlijk minder belangrijk is dan de betekenis.

Veelvoorkomende misvatting

Tijdens de Museum-Checklist houden leerlingen vast aan het idee dat kunst alleen in musea of galeries te vinden is.

Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen

Laat leerlingen tijdens de checklist expliciet zoeken naar kunst in hun eigen omgeving, zoals reclame, mode, of straatkunst. Bespreek daarna welke voorbeelden ze tegenkwamen en waarom ze die wel of niet als kunst zouden bestempelen.

Toetsideeën

Discussievraag

Na Structured Debate: De Kunst-Rechter toon twee objecten, één alledaags en één kunstwerk. Vraag leerlingen om in groepjes te bespreken wat het ene een kunstwerk maakt en het andere niet, waarbij ze moeten verwijzen naar argumenten die tijdens het debat zijn besproken.

Uitgangskaart

Tijdens Collaborative Investigation: De Museum-Checklist geef elke leerling een kaartje met de vraag: 'Moet kunst altijd mooi zijn om goed te zijn?' Laat ze ja of nee schrijven en één reden geven op basis van wat ze tijdens de activiteit hebben geleerd.

Snelle Controle

Tijdens Think-Pair-Share: Het Alledaagse Kunstwerk vraag je tweetallen om een lijst te maken van drie dingen die zij als kunst beschouwen. Bespreek daarna klassikaal welke voorbeelden zijn genoemd en waarom, om te zien of leerlingen hun perspectief hebben verbreed.

Uitbreidingen & ondersteuning

• Challenge: Laat leerlingen een eigen kunstwerk bedenken dat past bij een van de besproken definities van kunst en presenteer dit aan de klas met een toelichting over hun keuze en de bedoeling erachter.
• Scaffolding: Geef leerlingen die moeite hebben een lijst met concrete voorbeelden van kunst in hun directe omgeving, zoals een schilderij in de woonkamer of een bijzonder straatmeubilair.
• Deeper exploration: Laat leerlingen onderzoeken hoe een museum of galerie kunst selecteert en presenteert, en vergelijk dit met hoe ze zelf kunst waarderen en interpreteren.

Kernbegrippen

Kunstwerk	Een object of creatie gemaakt door een kunstenaar, bedoeld om te worden bekeken en geïnterpreteerd.
Interpretatie	De manier waarop iemand een kunstwerk begrijpt en betekenis geeft, gebaseerd op eigen ervaringen en kennis.
Creativiteit	Het vermogen om nieuwe en originele ideeën te bedenken of dingen te maken.
Publiek	De mensen die naar kunst kijken, ernaar luisteren of het ervaren.