Ideeën voor actief leren
Ethiek in de wetenschap is een essentieel onderdeel van het VWO-examenprogramma, waarbij leerlingen leren dat wetenschappelijke vooruitgang niet losstaat van morele waarden. Dit onderwerp behandelt de spanning tussen wat technisch mogelijk is en wat maatschappelijk wenselijk is. We kijken naar historische misstanden, zoals onethische experimenten in de Tweede Wereldoorlog of tijdens de koloniale periode, maar ook naar moderne kwesties zoals algoritme-bias en dierproeven. Leerlingen worden uitgedaagd om verschillende ethische stromingen, zoals het utilitarisme en de plichtsethiek, toe te passen op actuele casussen.
Activiteit 01
De klas wordt verdeeld in voor- en tegenstanders van dierproeven voor medisch onderzoek. Via een gestructureerde debatvorm moeten leerlingen reageren op stellingen en elkaars argumenten weerleggen met feiten en ethische principes.
Mag alles wat wetenschappelijk mogelijk is ook worden uitgevoerd?
Activiteit 02
In groepjes nemen leerlingen de rol aan van een ouder, een wetenschapper, een ethicus en een politicus. Ze moeten gezamenlijk beslissen of een hypothetische genetische ingreep bij een embryo mag worden uitgevoerd en onder welke voorwaarden.
Wie is verantwoordelijk voor de gevolgen van een uitvinding?
Activiteit 03
Groepen onderzoeken een historische ethische misstap (bijv. de Tuskegee-syfilisstudie) en analyseren welke moderne ethische codes hierdoor zijn ontstaan. Ze presenteren hun conclusies via een digitale tijdlijn.
Hoe wegen we risico's af tegen voordelen?
Enkele opmerkingen over deze eenheid onderwijzen
Pas op voor deze misvattingen
Ethiek is gewoon een kwestie van persoonlijke mening.
Ethiek in de wetenschap is gebaseerd op logische argumentatie en universele principes zoals autonomie en rechtvaardigheid. Door gestructureerde discussie leren leerlingen dat een mening onderbouwd moet worden met ethische kaders om serieus genomen te worden.
Als iets legaal is, dan is het ook ethisch verantwoord.
Wetgeving loopt vaak achter op technologische mogelijkheden. Actieve casus-analyses laten zien dat wetenschappers vaak morele beslissingen moeten nemen lang voordat er wetten voor zijn.
Methodes gebruikt in dit overzicht
De aard van wetenschappelijke kennis
Leerlingen onderzoeken hoe wetenschappelijke theorieën tot stand komen en veranderen. Ze leren het verschil tussen correlatie en causaliteit en het belang van peer-review.
8 methodologies
Wetenschap in de media
Leerlingen analyseren hoe wetenschappelijk nieuws wordt gepresenteerd in de media. Ze leren desinformatie en pseudowetenschap te herkennen en te weerleggen.
8 methodologies