Portret en ZelfportretActiviteiten & didactische strategieën
Actief leren werkt bij dit thema omdat leerlingen door directe ervaring ontdekken hoe kunstenaars identiteit en emotie vormgeven. Door zelf te tekenen, te analyseren en te discussiëren, verbinden ze historische voorbeelden met hun eigen creativiteit en inzichten.
Leerdoelen
- 1Analyseren hoe portretten door de geschiedenis heen zijn gebruikt om identiteit en status weer te geven, met specifieke voorbeelden uit verschillende kunstperiodes.
- 2Ontwerpen van een zelfportret dat niet alleen uiterlijke kenmerken, maar ook persoonlijkheidskenmerken of emoties visueel communiceert.
- 3Verklaren van de technieken en uitdagingen die kunstenaars tegenkomen bij het vastleggen van de 'ziel' of essentie van een persoon in een portret.
- 4Vergelijken van de artistieke keuzes in historische portretten met die in hedendaagse zelfportretten, met aandacht voor context en intentie.
Wil je een compleet lesplan met deze leerdoelen? Genereer een missie →
Station Rotatie: Historische Portretten
Richt vier stations in met afbeeldingen van portretten uit verschillende periodes: Renaissance, Barok, 19e eeuw en modern. Groepen rotëren elke 10 minuten, noteren observaties over identiteit en status, en bespreken in plenary. Sluit af met een tijdlijntekening.
Voorbereiding & details
Analyseer hoe portretten door de geschiedenis heen zijn gebruikt om identiteit en status weer te geven.
Facilitatietip: Tijdens de station rotatie: leg bij elk station een korte, duidelijke opdrachtkaart neer met een focusvraag over het betreffende portret.
Setup: Vrije wanden of tafels langs de randen van het lokaal
Materials: Groot papier of posters, Markers, Plakbriefjes voor feedback
Paarwerk: Collage Zelfportret
In paren verzamelen leerlingen knipsels en foto's die hun persoonlijkheid weergeven. Ze plakken een collage en tekenen er een portret overheen. Wissel feedback uit over expressie van emoties.
Voorbereiding & details
Ontwerp een zelfportret dat niet alleen je uiterlijk, maar ook je persoonlijkheid of emoties uitdrukt.
Facilitatietip: Bij het collage zelfportret: geef leerlingen een tijdslimiet per onderdeel (bijv. 10 minuten voor schets, 15 minuten voor collage) om focus te houden.
Setup: Vrije wanden of tafels langs de randen van het lokaal
Materials: Groot papier of posters, Markers, Plakbriefjes voor feedback
Klasdiscussie: Identiteit in Kunst
Toon bekende zelfportretten op het digibord. Laat de klas stemmen en argumenteren welke emoties ze zien. Elke leerling deelt daarna één woord over eigen identiteit voor een groepsportret.
Voorbereiding & details
Verklaar de uitdagingen en mogelijkheden van het vastleggen van een 'ziel' in een portret.
Facilitatietip: Tijdens de klasdiscussie: schrijf kernvragen op het bord en geef elke leerling een beurt om antwoord te geven voordat je verder gaat.
Setup: Vrije wanden of tafels langs de randen van het lokaal
Materials: Groot papier of posters, Markers, Plakbriefjes voor feedback
Individueel: Schetsreeks Emoties
Leerlingen schetsen zichzelf in drie emoties: blij, verdrietig, boos. Vergelijk met historische voorbeelden en kies er één uit voor een finaal zelfportret met uitleg.
Voorbereiding & details
Analyseer hoe portretten door de geschiedenis heen zijn gebruikt om identiteit en status weer te geven.
Facilitatietip: Bij de schetsreeks emoties: demonstreer eerst met een snelle schets hoe je een emotie in stappen kunt opbouwen, van basisvorm tot detail.
Setup: Vrije wanden of tafels langs de randen van het lokaal
Materials: Groot papier of posters, Markers, Plakbriefjes voor feedback
Dit onderwerp onderwijzen
Begin met het benadrukken dat portretkunst gaat over expressie, niet perfectie. Vermijd het benadrukken van 'mooi' of 'lelijk' in leerlingenwerk, maar richt je op de intentie achter hun keuzes. Gebruik vergelijkingen tussen historische en moderne portretten om diversiteit in benaderingen te laten zien. Onderzoek toont aan dat leerlingen beter leren als ze zelf ervaren hoe emotie en identiteit visueel kunnen worden gemaakt.
Wat je kunt verwachten
Succesvolle leerlingen tonen begrip van portret als meer dan uiterlijk door emotie en persoonlijkheid te herkennen in kunstwerken. Ze passen dit toe door hun eigen werk te reflecteren en keuzes te verantwoorden tijdens groepsgesprekken.
Deze activiteiten zijn een startpunt. De volledige missie is de ervaring.
- Compleet facilitatiescript met docentendialogen
- Printklaar leerlingmateriaal, klaar voor de klas
- Differentiatiestrategieën voor elk type leerling
Pas op voor deze misvattingen
Veelvoorkomende misvattingTijdens de schetsreeks emoties, denken leerlingen dat een portret alleen realistisch moet zijn.
Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen
Geef tijdens deze activiteit voorbeelden van gestileerde of symbolische portretten en vraag leerlingen hun eigen schetsen te evalueren: welke keuzes maken ze om emotie te tonen, en hoe past dat bij hun eigen stijl?
Veelvoorkomende misvattingTijdens het collage zelfportret, tonen leerlingen alleen uiterlijke kenmerken zoals haar of kleding.
Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen
Laat leerlingen aan het einde van deze activiteit in tweetallen bespreken welke innerlijke eigenschappen ze hebben geprobeerd uit te drukken en vraag hen te verduidelijken welke kleuren, objecten of houdingen hieraan bijdragen.
Veelvoorkomende misvattingTijdens de station rotatie, denken leerlingen dat historische portretten alleen voor rijke mensen waren.
Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen
Geef bij deze activiteit een kaart met een portret van een persoon uit een andere cultuur of sociale klasse en vraag leerlingen in kleine groepjes te bespreken welk doel dit portret mogelijk had en hoe dat verschilt van hun eigen ideeën.
Toetsideeën
Na de station rotatie geef je leerlingen een kaart met een afbeelding van een historisch portret. Vraag hen één zin op te schrijven waarin ze uitleggen hoe de kunstenaar de status van de afgebeelde persoon heeft weergegeven, en één zin over een ander kenmerk van identiteit dat zichtbaar is.
Tijdens de klasdiscussie toon je twee zelfportretten van verschillende kunstenaars. Stel de klas de vraag: 'Hoe verschillen de manieren waarop deze kunstenaars hun eigen identiteit of emoties uitdrukken? Welke artistieke keuzes maken ze om dit te bereiken?' Laat leerlingen hun antwoorden onderbouwen met verwijzingen naar de beelden.
Na de schetsreeks emoties laat je leerlingen een lijstje maken van 3 tot 5 kenmerken die zij belangrijk vinden om in een zelfportret te laten zien. Vraag hen vervolgens kort te noteren hoe ze deze kenmerken visueel zouden kunnen maken in hun eigen tekening of schilderij.
Uitbreidingen & ondersteuning
- Laat leerlingen die klaar zijn een tweede versie maken van hun zelfportret, maar dan vanuit een andere emotie of met een ander medium.
- Geef leerlingen die moeite hebben een stencil met basisvormen (ovale gezichten, ogen, monden) die ze kunnen uitknippen en gebruiken als uitgangspunt voor hun schets.
- Laat leerlingen die extra tijd hebben een korte presentatie voorbereiden waarin ze hun zelfportret toelichten en vragen stellen aan klasgenoten over hun werk.
Kernbegrippen
| Portret | Een afbeelding van een persoon, waarbij de nadruk ligt op het gezicht en de uitdrukking. Het kan zowel een weergave van het uiterlijk als van de innerlijke gesteldheid zijn. |
| Zelfportret | Een portret dat een kunstenaar van zichzelf maakt. Het biedt inzicht in hoe de kunstenaar zichzelf ziet en wil presenteren. |
| Identiteit | Dat wat iemand uniek maakt, bestaande uit persoonlijke kenmerken, achtergrond, overtuigingen en hoe iemand zichzelf en door anderen wordt gezien. |
| Expressie | Het uitdrukken van gevoelens, gedachten of persoonlijkheid door middel van kunst, gebaren of woorden. In portretten vaak zichtbaar in gezichtsuitdrukkingen en lichaamshouding. |
| Status | De maatschappelijke positie of aanzien van een persoon, vaak weergegeven in portretten door middel van kleding, objecten of achtergrond. |
Voorgestelde methodieken
Meer in Kunst met een Boodschap
Street Art en Graffiti: Boodschap in de Stad
Leerlingen verkennen de geschiedenis en maatschappelijke rol van straatkunst en ontwerpen een eigen 'tag' of stencil met een boodschap.
3 methodologies
Recycle Kunst: Duurzaamheid en Creativiteit
Leerlingen maken assemblages van afvalmateriaal om aandacht te vragen voor milieuthema's en duurzaamheid.
3 methodologies
De Kunstcriticus: Analyseren en Argumenteren
Leerlingen leren kritisch kijken naar kunst, een onderbouwde mening vormen en deze mondeling en schriftelijk presenteren.
3 methodologies
Propaganda en Kunst
Leerlingen onderzoeken hoe kunst en beelden zijn gebruikt voor propaganda en politieke doeleinden door de geschiedenis heen.
3 methodologies
Kunst en Verhaal: Illustratie
Leerlingen onderzoeken hoe illustraties verhalen vertellen en maken een eigen illustratie bij een kort verhaal of gedicht.
3 methodologies
Klaar om Portret en Zelfportret te onderwijzen?
Genereer een volledige missie met alles wat je nodig hebt
Genereer een missie