De taal van de kaart: symbolen en legendaActiviteiten & didactische strategieën
Actief leren werkt bij dit onderwerp omdat leerlingen door eigen beweging en interactie ontdekken dat kaarten abstracte weergaven zijn en niet een foto van de werkelijkheid. Door symbolen en windrichtingen zelf te ervaren, begrijpen ze beter waarom cartografen deze middelen gebruiken om informatie overzichtelijk te maken.
Leerdoelen
- 1Classificeer de betekenis van verschillende kaartsymbolen op basis van de legenda.
- 2Analyseer hoe de keuze van symbolen de weergave van de werkelijkheid op een kaart beïnvloedt.
- 3Vergelijk de informatie die een kaart en een woordenboek bieden met behulp van analogieën.
- 4Verklaar waarom een gestandaardiseerde set kaartsymbolen de communicatie verbetert.
Wil je een compleet lesplan met deze leerdoelen? Genereer een missie →
Levende Windroos
Verander het klaslokaal in een kompas waarbij de muren de windrichtingen voorstellen. De leerkracht noemt een bestemming of object in de school en de leerlingen moeten fysiek naar de juiste windrichting draaien of wijzen.
Voorbereiding & details
Analyseer hoe symbolen op een kaart de complexe werkelijkheid vereenvoudigen.
Facilitatietip: Laat leerlingen tijdens de Levende Windroos met hun vingers de richtingen op de kaart aanwijzen en fysiek naar die richting lopen om de verbinding met de werkelijkheid te maken.
Setup: Tafels met grote vellen papier, of ruimte op de muur
Materials: Kaartjes met begrippen of post-its, Groot papier, Stiften, Voorbeeld van een concept map
Onderzoekskring: De Geheime Legenda
Geef kleine groepjes een kaart zonder legenda en een set losse symboolkaarten. Leerlingen moeten door logisch redeneren bepalen welk symbool bij welk landschapselement hoort en hun eigen legenda samenstellen.
Voorbereiding & details
Vergelijk de functie van een legenda met die van een woordenboek voor een taal.
Facilitatietip: Geef tijdens De Geheime Legenda kleine groepjes verschillende kaarten met dezelfde symbolen maar andere weergaven, zodat ze ontdekken dat symbolen niet altijd herkenbaar hoeven te zijn.
Setup: Groepjes aan tafels met toegang tot bronmateriaal
Materials: Verzameling bronmateriaal, Werkblad onderzoekscyclus, Protocol voor het formuleren van vragen, Format voor de presentatie van bevindingen
Peer Teaching: Teken de Route
Een leerling beschrijft een route met windrichtingen en symbolen (bijv. 'Loop naar het noorden tot de kerk'). De partner tekent de route op een blanco blad zonder de instructie te zien om te checken of de kaarttaal duidelijk is.
Voorbereiding & details
Verklaar waarom een universele set kaartsymbolen de communicatie verbetert.
Facilitatietip: Zorg bij Teken de Route dat leerlingen eerst met elkaar bespreken welke symbolen ze nodig hebben voordat ze aan de slag gaan, zodat ze de functie van de legenda zelf bedenken.
Setup: Presentatieruimte voor de klas, of verschillende 'lesstations'
Materials: Onderwerpskaarten, Format voor lesvoorbereiding, Peer-feedbackformulier, Materialen voor visuele ondersteuning
Dit onderwerp onderwijzen
Ervaren docenten benadrukken dat leerlingen eerst zelf moeten ervaren dat een kaart een abstracte weergave is voordat ze symbolen kunnen begrijpen. Vermijd het direct uitleggen van symbolen, maar laat leerlingen ontdekken waarom een abstract symbool soms duidelijker is dan een realistische tekening. Gebruik vergelijkingen met dingen die leerlingen kennen, zoals pictogrammen op een telefoon of verkeersborden.
Wat je kunt verwachten
Succesvolle leerlingen kunnen uitleggen dat een kaart een vereenvoudigde versie van de werkelijkheid is, de functie van een legenda beschrijven en symbolen herkennen en toepassen in een eigen kaart. Ze tonen begrip door zelf een route te tekenen met de juiste symbolen en windrichtingen te gebruiken.
Deze activiteiten zijn een startpunt. De volledige missie is de ervaring.
- Compleet facilitatiescript met docentendialogen
- Printklaar leerlingmateriaal, klaar voor de klas
- Differentiatiestrategieën voor elk type leerling
Pas op voor deze misvattingen
Veelvoorkomende misvattingTijdens de Levende Windroos denken leerlingen dat 'boven' op de kaart altijd 'omhoog' in de echte wereld is.
Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen
Leg tijdens deze activiteit uit dat Noord een richting over de grond is door de kaart plat op de grond te leggen en leerlingen te laten zien dat de windroos naar de juiste richting wijst, niet naar de lucht.
Veelvoorkomende misvattingTijdens De Geheime Legenda denken leerlingen dat symbolen er precies zo uit moeten zien als in het echt.
Wat je in plaats daarvan kunt onderwijzen
Laat leerlingen tijdens deze activiteit verschillende kaarten met dezelfde symbolen maar verschillende weergaven vergelijken en bespreek waarom een abstract symbool soms duidelijker is dan een realistische tekening.
Toetsideeën
Na De Geheime Legenda geef je leerlingen een kleine kaart met een paar symbolen en een legenda. Vraag hen om drie symbolen te kiezen en op te schrijven wat ze voorstellen en waarom de legenda belangrijk is om dit te weten.
Tijdens Teken de Route vraag je leerlingen om te vergelijken hoe een legenda werkt met een woordenboek. Welke overeenkomsten en verschillen zien ze? Waarom is het belangrijk dat iedereen dezelfde symbolen begrijpt?
Na de Levende Windroos toon je een kaart met diverse symbolen, zoals een school, ziekenhuis en rivier. Vraag leerlingen om de symbolen te benoemen en te vertellen wat ze voorstellen, en controleer of ze de functie van de legenda begrijpen.
Uitbreidingen & ondersteuning
- Laat leerlingen zelf een kaart tekenen van de school met symbolen die ze zelf bedenken, maar die wel duidelijk moeten zijn voor anderen.
- Geef leerlingen die moeite hebben een kaart met alleen basis-symbolen en vraag hen om de legenda aan te vullen met hun eigen voorbeelden.
- Laat leerlingen een eigen legenda ontwerpen voor een fantasiekaart, waarbij ze uitleggen waarom ze bepaalde symbolen kiezen en hoe anderen dit zouden moeten begrijpen.
Kernbegrippen
| symbool | Een klein plaatje of teken op een kaart dat iets uit de werkelijkheid voorstelt, zoals een boom, een huis of een weg. |
| legenda | Een lijst op een kaart die uitlegt wat de symbolen betekenen. Het is de sleutel om de kaart te begrijpen. |
| cartograaf | Een persoon die kaarten tekent en maakt. Hij of zij beslist welke symbolen gebruikt worden. |
| abstractie | Het vereenvoudigen van de werkelijkheid op een kaart. Niet alles kan precies getekend worden, dus worden er symbolen gebruikt. |
Voorgestelde methodieken
Planningssjablonen voor Ontdekkingsreis door Nederland: Ruimte en Samenleving
Meer in De Kaart en de Wereld
Windrichtingen en kompasgebruik
Leerlingen leren de windrichtingen en hoe een kompas te gebruiken voor oriëntatie op een kaart en in het veld.
3 methodologies
Schaal: inzoomen en uitzoomen
Leerlingen maken kennis met het concept schaal en het verschil tussen een plattegrond en een overzichtskaart.
2 methodologies
Afstanden berekenen met schaal
Leerlingen oefenen met het berekenen van werkelijke afstanden op basis van de schaal van een kaart.
3 methodologies
Mijn eigen buurt in kaart brengen
Leerlingen passen kaartvaardigheden toe op hun directe leefomgeving en creëren een eigen buurtkaart.
3 methodologies
Topografische kaarten lezen
Leerlingen leren hoe ze hoogtelijnen en andere topografische kenmerken op kaarten kunnen interpreteren.
3 methodologies
Klaar om De taal van de kaart: symbolen en legenda te onderwijzen?
Genereer een volledige missie met alles wat je nodig hebt
Genereer een missie