Nederlands · Klas 5 VWO

Ideeën voor actief leren

Oude Verhalen in Nieuwe Jassen (17e en 18e Eeuw)

Actief leren werkt bij dit onderwerp omdat leerlingen door vergelijkingen, discussies en creatief werk de verbinding tussen oud en nieuw zelf ontdekken. Door klassieke verhalen om te zetten in eigen contexten, ervaren ze hoe mythen tijdloos en tegelijkertijd contextgebonden zijn. Dit versterkt zowel hun analytische als hun creatieve vermogen.

SLO Kerndoelen en EindtermenSLO: Basis - Literaire ontwikkelingSLO: Basis - Literatuurgeschiedenis
20–35 minDuo's → Hele klas4 activiteiten

Activiteit 01

Legpuzzelmethode25 min · Duo's

Paarwerk: Mythe Vergelijken

Deel een Griekse mythe en een 17e-eeuwse adaptatie uit, zoals Ovidius en Vondel. Leerlingen markeren in paren overeenkomsten, verschillen en aanpassingen, en noteren redenen voor veranderingen. Sluit af met een korte presentatie per paar.

Welke bekende verhalen uit de oudheid ken je?

FacilitatietipGeef bij de mythevergelijking concrete voorbeelden uit Vondels werk en Ovidius’ Metamorphosen met dezelfde kleurcode voor gemakkelijke analyse.

Waar je op moet lettenGeef leerlingen een korte passage uit een 17e- of 18e-eeuws werk dat een klassieke mythe bewerkt. Vraag hen één zin te schrijven waarin ze identificeren welke mythe het betreft en één zin waarin ze uitleggen hoe de mythe is aangepast aan de nieuwe context.

BegrijpenAnalyserenEvaluerenRelatievaardighedenZelfmanagement
Volledige les genereren

Activiteit 02

Legpuzzelmethode35 min · Kleine groepjes

Small Groups: Tijdslijn Maken

Groepen krijgen kaarten met mythen en 17e-18e eeuwse werken. Ze rangschikken chronologisch op een poster, tekenen verbindingen en voegen uitleg toe over gebruik. Presenteer aan de klas.

Hoe werden deze oude verhalen gebruikt in de literatuur van de 17e en 18e eeuw?

FacilitatietipBij de tijdslijnactiviteit beperk de groepjes tot 3 leerlingen en geef elk groepje een specifiek tijdvak om diepte in plaats van breedte te waarborgen.

Waar je op moet lettenStel de vraag: 'Waarom zouden schrijvers in de 17e en 18e eeuw, met hun eigen complexe maatschappij, zich nog steeds aangetrokken voelen tot verhalen uit de oudheid?' Laat leerlingen in kleine groepen brainstormen en hun ideeën delen, waarbij ze specifieke redenen zoals universele thema's, morele lessen of de prestige van klassieke auteurs aanhalen.

BegrijpenAnalyserenEvaluerenRelatievaardighedenZelfmanagement
Volledige les genereren

Activiteit 03

Legpuzzelmethode20 min · Hele klas

Whole Class: Key Questions Ronde

Start met brainstorm op het bord over bekende oudheidverhalen. Bespreek in hele klas hoe deze in 17e-18e eeuw werden gebruikt en waarom, met stemmen of exit-tickets voor betrokkenheid.

Waarom vonden schrijvers het belangrijk om deze oude verhalen te gebruiken?

FacilitatietipStuur tijdens de key questions ronde leerlingen aan met vervolgvragen zoals: 'Wat herken je uit de mythe in dit citaat?' of 'Welke waarde zou dit verhaal in de 17e eeuw hebben gehad?'

Waar je op moet lettenToon een afbeelding van een bekend klassiek kunstwerk (bijvoorbeeld Icarus die valt) en een citaat uit een 17e-eeuws gedicht dat hierop lijkt te verwijzen. Vraag leerlingen om in één zin de link tussen beide te benoemen en één woord te kiezen dat de kern van de thematiek van beide werken samenvat.

BegrijpenAnalyserenEvaluerenRelatievaardighedenZelfmanagement
Volledige les genereren

Activiteit 04

Legpuzzelmethode30 min · Individueel

Individueel: Eigen Adaptatie

Leerlingen kiezen een mythe en herschrijven een fragment in 18e-eeuwse stijl, met aandacht voor context. Deel vrijwillig en bespreek in plenair.

Welke bekende verhalen uit de oudheid ken je?

FacilitatietipBij de individuele adaptatie geef duidelijke criteria voor een goede mythebewerking, zoals een eigen inleiding of een moderne setting.

Waar je op moet lettenGeef leerlingen een korte passage uit een 17e- of 18e-eeuws werk dat een klassieke mythe bewerkt. Vraag hen één zin te schrijven waarin ze identificeren welke mythe het betreft en één zin waarin ze uitleggen hoe de mythe is aangepast aan de nieuwe context.

BegrijpenAnalyserenEvaluerenRelatievaardighedenZelfmanagement
Volledige les genereren

Sjablonen

Sjablonen die passen bij deze Nederlands-activiteiten

Gebruik, bewerk, print of deel ze.

Enkele opmerkingen over deze eenheid onderwijzen

Benadruk bij dit onderwerp dat leerlingen leren omgaan met intertekstualiteit door eerst de originele mythe te bestuderen voordat ze de adaptatie analyseren. Vermijd dat leerlingen alleen naar oppervlakkige gelijkenissen kijken; moedig ze aan om te zoeken naar de kern van het verhaal en de culturele vertaling. Onderzoek toont aan dat leerlingen beter begrijpen waarom mythen worden hergebruikt als ze zelf een adaptatie maken.

Succesvolle leerlingen herkennen klassieke mythen in 17e- en 18e-eeuwse teksten, kunnen uitleggen waarom auteurs deze hergebruikten en passen een mythe zelf aan in een moderne setting. Ze gebruiken bronnen om argumenten te onderbouwen en tonen aan dat ze de morele of sociale relevantie van deze verhalen begrijpen.

Pas op voor deze misvattingen

  • Tijdens de activiteit 'Mythes Vergelijken' denken leerlingen dat schrijvers oude verhalen kopieerden zonder eigen toevoegingen.

    Geef elk groepje een tabel met kolommen voor 'originele mythe', 'bewerking door Vondel' en 'eigen toevoegingen', zodat leerlingen gedwongen worden om verschillen te benoemen en te benoemen wat de auteur toevoegt aan de context van zijn tijd.

  • Tijdens de 'Tijdslijn Maken' groepjes geloven leerlingen dat mythen alleen werden gebruikt voor amusement.

    Laat de groepjes tijdens de discussie specifiek zoeken naar voorbeelden waar mythen werden gebruikt voor morele lessen of politieke kritiek, zoals in Bredero’s toneelstukken of in tijdschriften uit de Verlichting.

  • Tijdens de activiteit 'Key Questions Ronde' denken leerlingen dat 17e-18e-eeuwse literatuur geen verbinding had met de oudheid.

    Geef elk groepje een set kaartjes met titels van klassieke werken en hun adaptaties, en laat ze tijdens de ronde de kaartjes koppelen om de directe link zichtbaar te maken.

Methodes gebruikt in dit overzicht

Meer in De Gouden Eeuw en de Verlichting

De Nederlandse Gouden Eeuw: Context

Leerlingen onderzoeken de politieke, economische en religieuze context van de 17e eeuw in Nederland.

2 methodologies

Verhalen uit de Gouden Eeuw

Leerlingen lezen en bespreken eenvoudige fragmenten of bewerkingen van verhalen uit de Gouden Eeuw, zoals volksverhalen of fabels, en plaatsen deze in hun tijd.

2 methodologies

Gedichten over de Natuur en het Leven (17e eeuw)

Leerlingen lezen en bespreken eenvoudige gedichten uit de 17e eeuw die gaan over de natuur, het leven of alledaagse dingen, en letten op beeldspraak.

2 methodologies

Spreuken en Wijze Lessen uit Vroeger

Leerlingen onderzoeken korte spreuken, gezegden en eenvoudige moralistische verhalen uit de 17e en 18e eeuw en bespreken de betekenis ervan.

2 methodologies

Nieuwe Ideeën in de 18e Eeuw

Leerlingen maken kennis met de belangrijkste ideeën van de Verlichting (zoals vrijheid en gelijkheid) en hoe deze terugkwamen in eenvoudige teksten of verhalen.

2 methodologies