Beeldende vorming · Klas 2 VWO

Ideeën voor actief leren

Moderne Kunst: Abstractie en Concept

Actief leren werkt bij dit onderwerp omdat leerlingen door directe confrontatie met kunstwerken en praktijkgerichte opdrachten abstracte en conceptuele kunst niet alleen leren begrijpen, maar ook zelf ervaren. De combinatie van kijken, vergelijken en creëren maakt abstracte begrippen als emotie, vorm en idee tastbaar en bespreekbaar.

• SLO Kerndoelen en Eindtermen
• SLO: Voortgezet - Beeldende vorming: Kunstgeschiedenis
• SLO: Voortgezet - Beeldende vorming: Abstractie

• 25–40 min
• Duo's → Hele klas
• 4 activiteiten

Activiteit 01

• World Café
• 30 min · Kleine groepjes

Galeriewandeling: Abstracte Stromingen

Print afbeeldingen van Kandinsky, Mondriaan en Duchamp uit en plak ze op in de klas. Laat groepen van drie leerlingen in 10 minuten langs zes werken lopen, notities maken over vorm, kleur en idee. Sluit af met een korte presentatie per groep.

Waarom kozen kunstenaars ervoor om de figuratieve weergave los te laten in de abstracte kunst?

Facilitatietip

Geef tijdens de galeriewandeling de leerlingen een focusvraag mee, zoals 'Welke emotie roept deze compositie op?' om hun aandacht te sturen naar de intentie achter de kunstwerken.

Waar je op moet letten

Presenteer leerlingen een afbeelding van een abstract schilderij (bv. Kandinsky) en een conceptueel werk (bv. een Duchamp ready-made). Vraag: 'Wat is het belangrijkste verschil in hoe deze kunstenaars hun boodschap overbrengen? Welk werk spreekt jou persoonlijk meer aan en waarom?'

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Sociaal Bewustzijn
• Relatievaardigheden

Activiteit 02

• World Café
• 25 min · Duo's

Paarwerk: Principes Vergelijken

Deel leerlingen in in paren en geef kaarten met principes van abstractie (vorm, kleur) en conceptkunst (idee, context). Laat ze drie overeenkomsten en verschillen bespreken en visualiseren in een Venn-diagram. Presenteer één inzicht aan de klas.

Vergelijk de principes van abstractie met die van conceptuele kunst.

Facilitatietip

Laat bij het paarwerk de leerlingen eerst alleen notities maken voordat ze praten, zodat ze hun eigen gedachten ordenen en niet direct beïnvloed worden door de ander.

Waar je op moet letten

Laat leerlingen op een kaartje één reden noteren waarom een kunstenaar in de 20e eeuw koos voor abstractie. Vraag hen daarnaast om één woord te noemen dat de essentie van conceptuele kunst samenvat en waarom.

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Sociaal Bewustzijn
• Relatievaardigheden

Activiteit 03

• World Café
• 40 min · Individueel

Individueel: Eigen Concept Creëren

Laat leerlingen een alledaags object kiezen en er een conceptueel statement van maken, geïnspireerd op Duchamp. Schrijf een korte uitleg bij het 'kunstwerk' over de betekenis. Deel in een klassenexpositie.

Evalueer de betekenis van een kunstwerk dat geen herkenbare voorstelling heeft.

Facilitatietip

Stel bij de individuele opdracht duidelijke tijdslimieten en geef een voorbeeld van een conceptueel kunstwerk dat niet alleen uit tekst bestaat, zoals Kosuths 'One and Three Chairs'.

Waar je op moet letten

Geef leerlingen een korte quiz met stellingen over abstracte en conceptuele kunst. Bijvoorbeeld: 'Abstracte kunst beeldt altijd de werkelijkheid af, maar dan vereenvoudigd.' Leerlingen geven aan of de stelling waar of onwaar is en motiveren kort hun antwoord.

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Sociaal Bewustzijn
• Relatievaardigheden

Activiteit 04

• World Café
• 35 min · Hele klas

Whole Class: Debat over Betekenis

Verdeel de klas in twee groepen: voor- en tegenstanders van 'kunst zonder herkenbare vorm'. Geef vijf minuten voorbereidingstijd met voorbeelden. Laat ze debatteren met argumenten uit de les.

Waarom kozen kunstenaars ervoor om de figuratieve weergave los te laten in de abstracte kunst?

Facilitatietip

Zorg dat het debat over betekenis een stelling bevat die beide kanten van het spectrum belicht, zoals 'Kunst moet eerst mooi zijn voordat ze betekenisvol kan zijn'.

Waar je op moet letten

Presenteer leerlingen een afbeelding van een abstract schilderij (bv. Kandinsky) en een conceptueel werk (bv. een Duchamp ready-made). Vraag: 'Wat is het belangrijkste verschil in hoe deze kunstenaars hun boodschap overbrengen? Welk werk spreekt jou persoonlijk meer aan en waarom?'

• Begrijpen
• Toepassen
• Analyseren
• Sociaal Bewustzijn
• Relatievaardigheden

Enkele opmerkingen over deze eenheid onderwijzen

Ervaren docenten benadrukken dat abstractie en conceptuele kunst het best geleerd worden door leerlingen te laten voelen voordat ze kunnen denken. Begin met concrete voorbeelden en bouw langzaam op naar abstractere concepten. Vermijd lange uitleg over stromingen; laat leerlingen zelf ontdekken door actieve werkvormen. Onderzoek toont aan dat leerlingen beter onthouden als ze zelf iets maken, ook al is het maar een eenvoudige schets of een korte beschrijving.

Succesvol leren ziet eruit als leerlingen niet alleen feiten over kunststromingen kunnen reproduceren, maar ook eigen interpretaties kunnen formuleren en toepassen. Ze laten zien dat ze verschillen tussen abstractie en conceptkunst kunnen uitleggen en hun eigen standpunt onderbouwen met voorbeelden uit de les.

---

Pas op voor deze misvattingen

• Tijdens de galeriewandeling 'Abstracte Stromingen' klinkt de opmerking 'Dit is gewoon een wirwar van lijnen en kleuren zonder betekenis'.

  Tijdens de galeriewandeling 'Abstracte Stromingen' laat je de leerling eerst specifieke elementen in het werk aanwijzen, zoals 'Welke kleur domineert hier?' en 'Welk gevoel roept deze vorm bij je op?' Voeg daarbij een vergelijking met Mondriaans werk toe om het principe van reductie te laten zien.

• Tijdens het paarwerk 'Principes Vergelijken' zegt een leerling 'Conceptuele kunst is gewoon een idee, dus je kunt het niet echt begrijpen'.

  Tijdens het paarwerk 'Principes Vergelijken' geef je het duo de opdracht om Duchamps 'Fountain' te vergelijken met een traditioneel kunstwerk en vraag je hen om te bedenken wat de kunstenaar met deze keuze wilde bereiken.

• Tijdens het debat over betekenis hoor je 'Abstracte en conceptuele kunst zijn eigenlijk hetzelfde, want ze gaan allebei niet over herkenbare dingen'.

  Tijdens het debat over betekenis laat je de deelnemers eerst een abstract werk van Kandinsky en een conceptueel werk van Kosuth voorleggen en vraag je hen om in tweetallen te benoemen waarom het ene meer gaat over vorm en het andere over idee.

---

Methodes gebruikt in dit overzicht

• World Café